Klassiek onder de kerstboom: de 17 van '17

Georges Prêtre, Jiří Bělohlávek, Ernst Ottensamer en talloze anderen lieten de wereld afgelopen jaar in rouw achter. Philip Glass schreef echter een elfde symfonie, Esa-Pekka Salonen een celloconcerto en John Adams een nieuwe opera. En daarbuiten, in het bestaan dat de schone kunsten omspant, probeerde men nog immer vrede met oorlog te bedingen. Was het ooit anders?

Net als alle jaren staat 2017 te boek als een opeenvolging van dalen en pieken en pieken en dalen. Zijn kerst en nieuw bij uitstek de momenten waarop de blik zich voor- en achteruit richt, dan hoort daar een soundtrack bij. Een klassieke. Want is er een genre meer geschikt om de melancholie van het omkijken te onderstrepen of het geluk van de blijde verwachting te vieren?

Voor wie een handvol vreugde of verdriet onder de al dan niet plastieken naaldboom wil leggen, selecteerde Cutting Edge de 17 beste klassieke opnames van 2017. Kerstinkopen doen was nog nooit zo gemakkelijk…

1. Johann Sebastian Bach, ‘Du treuer Gott – Leipzig Cantatas’

Het voorbije jaar vierde Philippe Herreweghe zijn zeventigste verjaardag. Het publiek uit binnen- en buitenland vierde mee, zowel met een reeks concerten als met enkele schitterende aanvullingen in de discografie van de dirigent. ‘Du treuer Gott’ bundelt drie Bach-cantates, stilistisch geraffineerd en superieur uitgevoerd door het Collegium Vocale Gent. Onder leiding van de immer gedistingeerde Herreweghe. Of om het met woorden uit het vaktijdschrift Gramophone te zeggen: ‘For sheer beauty of thought and execution, Herreweghe is still a main man.’

Het album van Philippe Herreweghe & Collegium Vocale Gent is verschenen bij Phi (distributie: Outhere).

2. Richard Wagner, ‘The Wagner Project’

Schubert, Schumann, Brahms, Mahler en Berio: de meest recente opnames van bariton Matthias Goerne doen niet vermoeden dat de man een boon heeft voor Wagner. Toch profileert de Duitser zich momenteel als interpreet van diens oeuvre, enerzijds in de rol van Wotan binnen Jaap van Zwedens integrale ‘Der Ring des Nibelungen’, anderzijds via ‘The Wagner Project’. Deze dubbel-cd is een prachtige bloemlezing, thematisch uniform doch muzikaal erg heterogeen. Daniel Harding leidt het Swedish Radio Symphony Orchestra naar uitvoeringen waarbinnen intensiteit en intimiteit elkaar ontmoeten.

Het album van Matthias Goerne, Daniel Harding & het Swedish Radio Symphony Orchestra is verschenen bij Harmonia Mundi (distributie: Harmonia Mundi).

3. Jean Sibelius, ‘Piano works’

Wie Jean Sibelius zegt, zegt symfonisch repertoire. Of dat was tot voor kort zo. Leif Ove Andsnes brengt daar immers verandering in met een opname gewijd aan de minder gekende pianoliteratuur van de Finse grootmeester. De virtuoos grasduint in een duizelingwekkend rijke catalogus die veel te lang gesloten bleef. Een ware revelatie is het, gespeeld met een hartroerende mengeling van tristesse, passie en blijdschap.

Het album van Leif Ove Andsnes is verschenen bij Sony Classical (distributie: Sony).

4. Franz Schubert, ‘Forellenquintett’

Talent is niet eerlijk verdeeld. Sommigen hebben er geen. Anderen lopen er van over. Daniil Trifonov bijvoorbeeld, een pianist die momenteel op alle continenten op handen wordt gedragen. Wie dacht dat de Russische twintiger een carrière tegemoet ging van uitsluitend grootse concertzalen en dito repertoire, heeft het echter bij het verkeerde eind. Het ‘Forellenkwintet’ dat hij onlangs inblikte met Anne-Sophie Mutter, net als Trifonov evenzeer een wonderkind, is een intiem portret vol sprankelende registers. De extra’s die het duo voorziet, zijn bovendien je reinste klatergoud.

Het album van Daniil Trifonov, Anne-Sophie Mutter, Roman Patkoló, Hwayoon Lee & Maximilian Hornung is verschenen bij Deutsche Grammophon (distributie: Universal).

5. V/C, ‘Mirages’

Luchtspiegelingen: ze vormen het onderwerp van Sabine Devieilhe’s jongste album. Dat is een avontuurlijke reis van obscure liederen over zelden uitgevoerde aria’s tot regelrechte klassiekers. De sopraan verbindt het allemaal met een breekbaar timbre en een charmante naturel. Compagnons-de-route zijn pianist Alexandre Tharaud en dirigent François-Xavier Roth, aanvoerder van Les Siècles. Samen een dream team – en nee, niet in termen van een luchtspiegeling.

Het album van Sabine Devieilhe, Alexandre Tharaud, François-Xavier Roth & Les Siècles is verschenen bij Erato (distributie: Warner).

6. Felix Mendelssohn, ‘A Midsummer Night’s Dream’

Wat betekent het om een bepaald werk te ‘kennen’? Is dat weten wat er staat te gebeuren? Hoe dan ook zijn er dirigenten die er in slagen om net het oude-vertrouwde om te zetten in de ervaring van iets hedendaags-verwonderlijk. Sir John Eliot Gardiner bijvoorbeeld. Toen hij enkele jaren geleden met het London Symphony Orchestra aan een integrale Mendelssohn-cyclus begon, leek dat weinig deining te veroorzaken. Tot nu. Nu spreekt iedereen namelijk over het Britse verbond, dat het vuur in het hart van de muziek van de componist doet branden als nooit tevoren.

Het album van Sir John Eliot Gardiner, het London Symphony Orchestra & het Monteverdi Choir is verschenen bij LSO Live (distributie: New Arts International).

7. Franz Schubert & Joseph Haydn, ‘String Quartet No. 15 & String Quartet Op. 20 No. 3’

Haydn en Schubert hebben ogenschijnlijk weinig met elkaar gemeen. Schijn bedriegt echter, want het Tetzlaff Quartett brengt beide componisten nader tot elkaar. Niet door hen simpelweg op een schijfje te verenigen, wel door de esthetische principes uit het tijdvak van de een toe te passen op het werk van de ander – en dat in beide richtingen. Gevolg is een extreem lucide uitvoering van Schuberts ‘Tod und das Mädchen’, geflankeerd door een vinnige dissectie van Haynds opus 20 nr. 3. De grootste emotie, de meest fragiele esthetica: Tetzlaff en co scheppen schoonheid uit kwetsbaarheid.

Het album van het Tetzlaff Quartett is verschenen bij Ondine (distributie: Outhere).

8. Béla Bartók, ‘Complete String Quartets’

Aan de zes strijkkwartetten die Béla Bartók heeft nagelaten, kleeft nog steeds het misverstand dat slechts een paar onder hen meer aandacht verdienen dan hen momenteel te beurt valt. De waarheid is evenwel dat ze stuk voor stuk ondergewaardeerd worden. The Heath Quartet breekt een lans voor deze weinig voor de hand liggende kamermuziek, met uitvoeringen die zich geen zogenaamd authentiek elan aanmeten. Het kwartet houdt integendeel vast aan een eigengereide stijl, waarbij techniek en structuur secundair zijn aan de inherente betekenis van Bartóks taal. Interpretatief oprecht en doorwrocht, comme il faut.

Het album van The Heath Quartet is verschenen bij Harmonia Mundi (distributie: Harmonia Mundi).

9. Anton Bruckner, ‘Symphony No. 3’

Warme strijkers, scherpe houten en wollig doch krachtig koper: het is de signatuur van het Gewandhausorchester Leipzig, dat voor het eerst de hand reikt naar Andris Nelsons. Op de pupiter staat Bruckners magnifieke derde symfonie, waarvan de dirigent de orgiastische hoogte zowel als de integere diepte vanuit een oprechte betrokkenheid op de muziek vorm geeft. Er wordt gesuggereerd dat dit album het eerste volume wordt van een volledige cyclus. Onder het motto “eerst zien, dan geloven” kunnen melomanen zich voorlopig echter meer dan tevreden te stellen met deze parel van formaat. Wagners briljante ouverture tot ‘Tannhäuser’ is trouwens een sublieme toegift.

Het album van Andris Nelsons & het Gewandhausorchester Leipzig is verschenen bij Deutsche Grammophon (distributie: Universal).

10. Felix Mendelssohn, ‘String Quartets Nos. 2 & 4’

Het piepjonge Quatuor Arod, bevolkt door een stel twintigers, situeert zich stilistisch in hetzelfde kamp als de heren en dames van de Ébène, Belcea en Artemis kwartetten. Extreme detailzucht, een hyperintense onderlinge communicatie, de muzikale parameters stuk voor stuk minutieus uitgebeend en qua opnametechniek puntgaaf: het tweede en het vierde strijkkwartet van Felix Mendelssohn varen er wel bij. De Franse mezzo-sopraan Marianne Crebassa zorgt bovendien voor een voetnoot die de tijd even doet stilstaan. Alles samen een dijk van een debuut.

Het album van Quatuor Arod & Marianne Crebassa is verschenen bij Erato (distributie: Warner).

11. Joseph Haydn, ‘Haydn 2032, No. 5 – L’Homme de Génie’



Onder de titel ‘L’homme de génie’ leverde genie Giovanni Antonini inmiddels een vijfde volume af van wat een integrale moet worden met alle symfonieën van nog een ander genie, met name Joseph Haydn. Streefdatum om dat project te voltooien is 2032. De komende jaren kunnen melomanen zich kortom nog verwachten aan een reeks intrigerende opnames. Niet alleen is de aanpak van de dirigent prikkelend, ook het werk van Haydns tijdgenoten maakt de integrale immers tot een ware ontdekkingsreis. Volumes vijf, zes en zeven worden overigens niet gerealiseerd door Il Giardino Armonico, maar door het Kammerorchester Basel. Chef en ensemble zijn feilloos op elkaar ingespeeld, met als resultante vlekkeloze vertolkingen.

Het album van Giovanni Antonini & het Kammerorchester Basel is verschenen bij Alpha (distributie: Outhere).

12. Franz Schubert, ‘Die schöne Müllerin’

Veertien jaar geleden blikte bariton Christian Gerhaher de liedcyclus ‘Die schöne Müllerin’ reeds in met Gerold Huber aan het klavier. Dit jaar deed het duo dat nog eens over, deze keer met inbegrip van de gedichten die Schubert niet op muziek zette. Het is een zoveelste poging van Gerhaher om de poëtische en de muzikale overlevering nader tot elkaar te brengen – zoals de zanger het voorbije jaar ook met Brahms’ ‘Die schöne Magelone’ deed. Zijn heldere dictie, zijn warme timbre en zijn gevoelsmatige intelligentie maken deze reprise tot een zeldzaam hoogtepunt.

Het album van Christian Gerhaher & Gerold Huber is verschenen bij Sony Classical (distributie: Sony).

13. V/C, ‘Dynastie: Bach Concertos’

Wat moesten Bachs zoons met de erfenis van hun vader? Klavecinist Jean Rondeau onderzoekt de relatie tussen het repertoire van Johann Sebastian en dat van zijn nakomelingen. Hij springt ongewoon vrij om met onder meer ritme en frasering, om in de werken erg veel vrijheid te bereiken. Zonder de nieuwlichterij van een Glenn Gould weten solist en begeleiders doorheen deze exploratie de traditie in aanraking te brengen met het hier en het nu. Wie Bach graag hoort knisperen en knetteren: onthoud de naam Jean Rondeau.

Het album van Jean Rondeau, Sophie Gent, Louis Creac'h, Fanny Paccoud, Antoine Touche, Thomas de Pierrefeu & Evolène Kiener is verschenen bij Erato (distributie: Warner).

14. Maurice Ravel, ‘Daphnis & Chloé’

Houdt de historische uitvoeringspraktijk ergens op? Aan het begin van de 20ste eeuw bijvoorbeeld? Niet voor François-Xavier Roth, die met Les Siècles in repertoire van ongeveer een eeuw geleden absoluut authentieke klankkleuren wil realiseren. Geen gek idee, zo blijkt uit het fenomenale ‘Daphnis et Chloé’ van Maurice Ravel. De dirigent vertelt het verhaal in een handvol bloedstollende hoofdstukken, goed voor bijna een uur drama van de bovenste plank.

Het album van François-Xavier Roth, Les Siècles & Ensemble Aedes is verschenen bij Harmonia Mundi (distributie: Harmonia Mundi).

15. Arnold Schönberg, ‘Moses und Aron’

Schönbergs ‘Moses und Aron’ staat bekend als een van de beste opera’s uit de 20ste eeuw. Althans onder kenners. Voor het brede publiek zijn inhoud, symboliek en muzikale taal dikwijls moeilijk toegankelijk. In de regie van de omstreden theatermaker Romeo Castellucci is dat niet anders, hoewel diens indringende en tegelijk ongrijpbare beeldtaal de kern van de partituur weet om te zetten in beelden. De enscenering is brutaal en volgens sommigen zelfs scabreus, maar wie door het oppervlak heen kijkt, krijgt op frappante wijze de poëzie van het lijden te zien. Bovendien stuwt dirigent Philippe Jordan zijn ploeg vanuit de orkestbak naar een wonderlijke lezing.

De dvd/Blu-ray van Orchestre et Chœurs de National de L'Opéra de Paris, Philippe Jordan & Romeo Castellucci is verschenen bij Bel Air Classiques (distributie: Outhere).

16. Richard Wagner, ‘Parsifal’

Niet iedereen heeft het voor Pierre Audi. De regisseur creëert steeds een afgekapseld universum dat zelden letterlijk in dialoog gaat met de wereld van vandaag. Dat maakt zijn producties echter niet wereldvreemd, integendeel. Zijn esthetisme laat met name alle ruimte voor de tijdloze thema’s in een libretto. Op een scène ontworpen door Anish Kapoor en in conversatie met een indrukwekkend orkest onder leiding van Iván Fischer, tilt de geweldige cast in een tot de verbeelding sprekende setting Wagners ‘Parsifal’ precies naar het niveau waar de opera thuishoort. Dat is: het hemelgewelf.

De dvd/Blu-ray van het Royal Concertgebouw Orchestra, het Chorus of the Dutch National Opera, Iván Fischer & Pierre Audi is verschenen bij Challenge Classics (distributie: New Arts International). 

17. John Adams, ‘The John Adams Edition’

Grijpt de klassieke muziek vooral terug naar dode mannen? En staat het genre helemaal los van wat er in het echte leven gebeurt? Helemaal niet. Tot op vandaag schrijft de Amerikaanse componist John Adams muziek die met haar beide voeten in dit tijdsgewricht staat, onder andere door programmatisch te werken rond actuele onderwerpen. De ritmiek, de tonaliteit, de humor, de energie: allemaal ademt het bovendien het Amerika van de 21ste eeuw, terwijl Adams’ oeuvre wel degelijk voortborduurt op de traditie. Doorheen vorig seizoen was de man huiscomponist bij de Berliner Philharmoniker. ‘The John Adams Edition’ vormt de neerslag van zijn residentie. Het is een geweldig hebbeding voor klassieke muziekfanaten zonder necrofiele neigingen. En een must voor diegenen met.

Deze cd/Blu-ray-set van de Berliner Philharmoniker, het Rundfunkchor Berlin, John Adams, Alan Gilbert, Gustavo Dudamel, Kirill Petrenko & Sir Simon Rattle is verschenen bij Berliner Philharmoniker Recordings.

(Copyright foto Ivan Fischer: Olivier Middendorp)