Toneelhuis/TGA - 'Hamlet vs Hamlet'

Aan het rotten in ons land

Op de middelbare school leerden we bij Engelse les dat de eerste zinnen in elk Shakespeare-stuk eigenlijk de essentie van het plot al in zich dragen. Bij ‘Macbeth’ bijvoorbeeld (‘when the hurly-burly’s done, when the battle’s lost and won’) kondigen de eerste regels het tweeledige, is-dit-echt-of-niet gevoel van het stuk aan. Voor ‘Hamlet’ (‘wie bent u?’) geldt hetzelfde: in die onzekere, angstige vraag ligt alles verscholen waar Hamlet het hele stuk lang over zal tobben. Wie of wat is zijn moeder, vader, oom, en het belangrijkste, wie of wat is hijzelf? Hoewel deze ‘Hamlet’, door Tom Lanoye bewerkt en geregisseerd door Guy Cassiers, zich niet houdt aan de tijdslijn (of zelfs het plot) van het origineel, begint het wel met die drie woorden. En ook deze Hamlet worstelt met het antwoord.

Lanoye, Cassiers en scenografist Ief Spincemaille hebben een aantal opvallende keuzes gemaakt. Ten eerste is er de bewerking, die in taalgebruik varieert van het tragisch-poëtische (‘waarom ken ik, zo jong, al zoveel doden?’) naar het speelse (‘wat scheelt er, Hamlet? Gooi het in de groep!’). Ten tweede zijn er de veranderingen in het plot – zo heeft de relatie tussen Ophelia, haar broer Laërtes (Eelco Smits) en haar vader Polonius (Roeland Fernhout) een heel wat verdorvener en onheilspellender karakter dan bij Shakespeare, wat Hamlets afwijzing van haar des te schrijnender maakt. Ten derde is er de talentvolle Toneelhuis-actrice Abke Haring, die in de huid van Hamlet kruipt. Haar zachte stem en tengere verschijning geven zijn personage een extra dimensie, terwijl ze toch door het hele stuk heen overtuigend een jongen blijft.

En tenslotte is er het podium, dat vanaf het opgaan van het doek de aandacht trekt. Het is klein en compact, met schermen die meerdere ruimtes suggereren. Onder de glazen vloer waar de acteurs op rondlopen liggen stenen, takken, gruis en weggegooide voorwerpen. Het is een uiterst slim memento mori – niet vergeten: alles vergaat, ook koninkrijken, ook mannen die hun broer vermoorden om zelf op de troon te komen, ook met twijfel en onmacht vervulde kroonprinsen en hun wanhopige moeders. Hulde ook aan Tim van Steenbergen, verantwoordelijk voor de opulente maar fijnzinnige kostuums, die tegelijkertijd rijkdom en donkere, mosgroene ondergang suggereren. Vooral de jurk van Ophelia, wit met op de sleep verwaterd groen en een bloemenmotief (een verwijzing naar haar verdrinkingsdood in Shakespeare’s origineel, gokken we) is prachtig. We zijn jaloers op Gaite Jansen, die ‘m mag dragen.

‘Hamlet vs Hamlet’ is niet perfect. Er zit bijvoorbeeld weinig dynamiek in; er wordt veel gepraat en weinig bewogen, wat sommige scènes te statisch maakt. Maar het lef, de humor en het vakmanschap waarmee Lanoye en Cassiers een (letterlijk) eeuwenoud verhaal naar hun hand hebben gezet zijn een lust om naar te kijken. Bijgestaan door het spel van hun Toneelhuis-Toneelgroep Amsterdam ensemble, en de creativiteit van Spincemaille en Van Steenbergen, geven ze aan die oude vraag (‘wie bent u?’) een ander antwoord. Nog steeds geen sluitend antwoord natuurlijk, maar wel één dat we nog niet eerder hadden gehoord.

Details Podium
Tekst: Tom Lanoye naar Shakespeare
Regie: Guy Cassiers
Scenograaf: Ief Spincemaille
Acteurs: Abke Haring, Roeland Fernhout, Gaite Jansen, Eelco Smits, Chris Nietvelt, Katelijne Damen, Johan van Assche
Kostuumontwerp: Tim Van Steenbergen
Theatergezelschap: Toneelgroep Amsterdam, Toneelhuis
Foto's: Jan Versweyveld
Location:
Stadsschouwburg Amsterdam
Datum opvoering:
2014-03-19 00:00:00
Datum premiere:
19/03/2014 u