tg STAN, ‘Bernhardtrilogie’

Cultuur verketterd

Vijf uur Thomas Bernhard, wie durft dat aan? Aardig wat volk, zo blijkt. Damiaan De Schrijver staat er, zo beweert hij terwijl hij als vanouds even uit zijn rol stapt, zelf van te kijken. Met Sara De Roo en Jolente De Keersmaeker tourt hij momenteel door België en Nederland met de zogenaamde ‘Bernhardtrilogie’, een bundeling van drie stukken van de Oostenrijkse beeldenstormer.

Tot aan zijn dood in 1989 heeft Bernhard zich hevig verzet tegen het zelfverklaarde gelijk en het intellectualistische salonsocialisme van de zogenaamde culturele elite. Staat Wenen – daar waar de conservatieve politiek van enkele wereldvermaarde instanties door een ingedommelde bourgeoisie wordt verdedigd – tot op heden niet symbool voor een cerebraal zwelgen in repertoire van oude meesters?

Bernhards oeuvre is een uitgesponnen, furieus epistel tegen een incestueuze en necrofiele cultuur. Zijn soms schabouwelijke taal, zijn lak aan conventionele narratieve structuren en zijn scandaleuze standpunten: het maakt Bernhard tot een enfant terrible, iemand die pers en publiek ook na zijn dood is blijven verdelen.

‘Alles is rustig’ (1999) werd gecreëerd op basis van ‘Über allen Gipfeln ist ruh’, een verwijzing naar een regel van Goethe die Schubert op muziek zette. Toch is het de prelude tot Wagners ‘Lohengrin’ die de voorstelling op gang brengt. Bij uitstek is deze keuze metaforisch voor het soort mythisch-escapistisch theater waar tg STAN zich tegen afzet. Dat Sara De Roo na een tiental minuten gebiedt om de muziek uit te zetten, spreekt boekdelen. Zij en haar echtgenoot Moritz Meister ontpoppen zich immers niet tot een koppel dat de hogere cultuur heeft geïnternaliseerd.

Veel schone schijn, geen inhoud: Bernhard doorprikt het beeld van de culturele beau monde op genadeloze wijze. Tot in het absurde toont hij hoe Meister (what’s in a name!) en zijn ega zich de maniërismen van hun milieu hebben eigen gemaakt. Goethe en Schubert, wier ‘Gipfeln’ verwijzen naar de wereldvreemde cocon waarin het duo zich heeft teruggetrokken, moeten er ten slotte aan geloven. Wanneer De Schrijver begint te zingen, is de harmonie immers niet meer veilig.

‘Redde wie zich redde kan, geen slechte titel’ (2005) is dan weer een bundeling van vijf Dramoletten. Bernhard legt een reeks eenzame figuren amorele gedachten in de mond, onder meer met betrekking tot nazisme en migratie. Strauss' ‘Radetzkymars’ en Beethovens ‘Ode an die Freude’ verworden in deze bewerking tot een bedorven sausje bovenop getuigenissen van pijnlijke kleinmenselijkheid. Van rijk tot verpauperd, van bevoorrecht tot kansarm: Bernhard schetst het ethische failliet van een samenleving waarin decadent egocentrisme het nieuwe normaal is geworden, waarbij klassenverschillen finaal geen invloed hebben op de tragische gesteldheid van de mens.

Tot slot maakt ‘Eind goed al goed’ (2013) de belofte van zijn titel (uiteraard) niet waar. Virtuoos trekt De Keersmaeker als een ongeleid projectiel van leer tegen een jonge schrijver en de artistieke inertie die hij belichaamt. De impasse is totaal – en dat is precies hoe het publiek het naar verluidt graag heeft. Het gezelschap geeft de fakkel in dit deel door aan een jongere generatie, bij monde van Sara Haeck en Jonas De Vuyst. Hun spel is echter vlak en monochroom in vergelijking met het schalkse plezier dat de vaste leden van tg STAN nu al jarenlang etaleren. De dag dat het baldadige trio De Schrijver, De Roo en De Keersmaeker er het zwijgen toe doet, blijft er in ons podiumlandschap alleszins een grote leemte achter.

Details Podium
Cultuur verketterd
Van & met: Damiaan De Schrijver, Sara De Roo, Jolente De Keersmaeker, Sara Haeck, Jonas De Vuyst
Naar werk van: Thomas Bernhard
Foto's: Koen Broos
Productie: tg STAN
Location:
Minnemeers Gent
Datum opvoering:
2017-05-13 00:00:00