Simon Stone & Théâtre de l'Odéon, ‘Les trois soeurs’

Van voltooid verleden tot tegenwoordige tijd

Waarom we Tsjechov altijd zullen blijven opvoeren? Omdat zijn werk niet zozeer gebeiteld zit in een bepaald tijdsgewricht, maar veeleer in de tijdloze menselijke natuur. De kopzorgen van zijn personages openbaren zich dan wel tegen de achtergrond van een indommelende Russische aristocratie die weldra door de revolutie omver zal geworpen worden, maar in wezen worstelen zijn karakters met problemen die sociaal en existentieel van aard zijn.

Hoe verhouden we ons tot elkaar? Wat is een goed leven? Hoe gaan we om met wie en wat we verlangen? Het zijn vragen die ruim een eeuw na Tsjechovs dood niet minder relevant geworden zijn. Reden genoeg dus om zijn repertoire levendig te houden. Bijvoorbeeld met een adaptatie die qua tekst, aankleding en ritme naadloos aansluit op de 21ste eeuw.

Maken universele personages met universele problemen een actualisering overbodig? Volgens regisseur Simon Stone alleszins niet. Hij miskent niet dat in Tsjechovs nalatenschap alle essenties besloten liggen, kortom: zijn moderne hertaling vertrekt niet vanuit de premisse dat de dramaturgie moet worden bijgeschaafd, noch vanuit het idee dat bepaalde thema’s expliciet moeten worden uitgelicht. Integendeel bewaart Stone de grote inhoudelijke lijnen en de polyfonie van de brontekst, die zich dankzij de literaire en scenografische ingrepen in volle consonantie manifesteert.

De regisseur heeft feilloos aangevoeld dat Tsjechovs figuren hun vermogen om te ontroeren te danken hebben aan het feit dat ze niet louter spreken om het drama te voeden. Ook in deze transcriptie ligt hun grootste kwetsbaarheid besloten in de manier waarop ze door de banaliteit van het bestaan waden. Tegelijk rauw en obsceen, maar ook teder en inzichtelijk scherp: ‘Les trois soeurs’ is literair vuurwerk, geënsceneerd in een kader dat de meerstemmigheid visueel onderstreept.

Door de spelers in een semi-transparant vakantiehuis – een roterende glazen kooi – te stoppen, laat Stone toe dat het publiek verschillende acteurs simultaan kan volgen. Van dat decor wordt bovendien handig gebruik gemaakt om hevige en intieme registers af te wisselen, terwijl de gespannen onderlinge verhoudingen overal op de bühne zichtbaar blijven. Daarbij valt op hoe minutieus de personenregie is, ook wanneer elders een dialoog gaande is. Stone weet elk lid van het ensemble daarenboven een hartroerende fragiliteit aan te meten, zo broos dat de noodlottige finale een verpletterende impact heeft.

Waar de bewerking in eerste instantie vooral minder ballast lijkt te bevatten, wijkt ze gaandeweg steeds meer af van het origineel. Ten slotte zet Stone een eigen koers. Een duel vervangen door een suïcide geïnduceerd door de fundamentele onkenbaarheid van een vermeende geliefde: het is een vondst waarmee de tekst haar kwintessens nog dichter nadert. Verder ziet het publiek terwijl de scène wordt leeggehaald niet alleen een huis in staat van ontbinding. Gelijktijdig valt het hele relationele web immers in duigen.

In de uitgestorven kamers die overblijven, wordt de idyllische jeugd van de zusters uiteindelijk doorprikt. Dat de woning in handen valt van de verpersoonlijking van verongelijkt opportunisme, is een enorme collectieve tragedie. Het onvermogen om elkaar in dat gedeelde leed te vinden, vormt het zwaartepunt van de opvoering. Het laatste beeld toont de drie zusters, paradoxaal verenigd in een wurggreep van individuele eenzaamheid. Een subliem tableau dat ruim twee uur uitmuntend theater synthetiseert.

Details Podium
Van voltooid verleden tot tegenwoordige tijd
Naar: Anton Tsjechov
Bewerking & regie: Simon Stone
Franse vertaling: Robin Ormond
Decor: Lizzie Clachan
Kostuums: Mel Page
Muziek: Stefan Gregory
Licht: Cornelius Hunziker
Spel: Jean-Babtiste Anoumon, Assaad Bouab, Eric Caravaca, Amira Casar, Servane Ducorps, Eloise Mignon, Laurent Papot, Frédéric Pierrot, Céline Sallette, Assane Timbo, Thibault Vinçon
Foto's: Thierry Depagne
Productie: Odéon-Théâtre de l'Europe
Location:
De Singel Antwerpen
Datum opvoering:
2018-02-03 00:00:00
Datum premiere:
10/11/2017 u