Simon Stone & Internationaal Theater Amsterdam, ‘Ibsen huis’

De tegenwoordigheid van trauma's

Wat doe je als mens met een ondragelijke waarheid? Je bedenkt alternatieve feiten, verzint een wereld waarin het kwaad iets is dat de buitenwereld toebehoort en binnenskamers niet bestaat. Geen oom met pedofiele neigingen dus. Geen narcistische broer. Geen tirannieke echtgenoot. Toch blijft de schim van Cees Kerkman, protagonist van het door Simon Stone geschreven ‘Ibsen huis’, overal opduiken. Een halve eeuw familiekroniek brengt de Australische regisseur met het superieure ensemble van Internationaal Theater Amsterdam op de planken, in een architecturaal hoogstandje waarbinnen de personages zich meer bloot geven dan hen lief is.

Stone voert vier generaties op, ingehaald door het verleden. Letterlijk, want door de afwisseling van verschillende tijdvlakken krijgt het publiek de impact van vroegere gezinstrauma’s op latere leeftijd onmiddellijk te zien. Tekstueel is ‘Ibsen huis’ alleszins een huzarenstuk, want uit drie afzonderlijke toneelstukken van wijlen de Noorse auteur boetseerde Stone een nieuw geheel. Drama te over, maar de regisseur springt gelukkig spaarzaam om met het drievoudig tragisch potentieel. In essentie herleidt Stone de verschillende motieven tot een centraal kwaad, in de gedaante van een man die het onmenselijke in zijn denken en handelen zelf niet eens onder ogen kan komen. Laat staan dat zijn familie, die hem vanuit de onvoorwaardelijkheid van biologisch verwantschap in bescherming neemt, zich tegen zijn malafide praktijken zou kunnen wapenen.

Het zijn Cees’ slachtoffers die hun omgeving uiteindelijk dwingen de ogen te openen. Voor de een is er geen leven mogelijk na zedenfeiten waar het gezin collectief over zwijgt, de ander moet haar jongere zelf samen met het vakantiehuis in vlammen doen opgaan om een tweede start te kunnen maken. Een nieuw begin waarin net datzelfde huis perspectief lijkt te bieden op een ander leven – of is dat zelfbedrog, een verzinsel van iemand die zich nooit uit Cees’ inhalige handen zal kunnen bevrijden? Wanneer het transparante vakantiehuis na de pauze wordt omgevormd tot een bunker, staat de woning overigens plots symbool voor een Europa dat zich probeert in te graven voor een vermeend onheil. Stone’s interpretatieve verbreding naar de vluchtelingencrisis wordt er visueel schitterend mee onderstreept.

Zowel qua decor als op het niveau van het spel maakt ‘Ibsen huis’ een langzame transformatie door, vanuit een zogenaamd paradijs waarin de schijn van een vredige gemeenschap wordt hooggehouden, naar een hel die laat zien hoe zowat alle personages op zichzelf teruggeworpen zijn. Toch deemstert er hoop in de gloed waarin het huis als locus delicti opgaat. Hoewel meerdere verhaallijnen simultaan hun dramatische ontknoping bereiken en de verlatenheid loert, slagen verschillende figuren erin zich terug te verzoenen: voormalige partners vallen elkaar in de armen, een moeder schenkt haar zoon op fatale wijze genade, een slachtoffer rookt de traumatische herinneringen uit. De visuele flair van de hele opvoering accentueert dat het lijden uiteindelijk uitmondt in een menselijke kracht die opnieuw verbindt, hoezeer contextuele factoren ook roet in het eten gooien. 

‘Ibsen huis’ is het eerste noch het laatste stuk waarin de alomtegenwoordigheid van stil gedragen smart doorklinkt. De efficiëntie qua structuur en regie alsook de helderheid van taal en stijl leiden echter tot een verpletterend eindresultaat. Het universele bovendien feilloos verbinden met het actuele: wie doet het Simon Stone na?

Details Podium
Ibsen vat vuur
Regie & tekst: Simon Stone
Vertaling & dramaturgie: Peter van Kraaij
Scenografie: Lizzie Clachan
Lichtontwerp: James Farncombe
Muziek: Stefan Gregory
Kostuums: An d'Huys
Spel: Claire Bender, Fred Goessens, Janni Goslinga, Aus Greidanus Jr., Maarten Heijmans, Eva Heijnen, Hans Kesting, Maria Kraakman, Celia Nufaar, David Roos, Bart Slegers
Copyright foto's: Jan Versweyveld
Gezelschap: Internationaal Theater Amsterdam
Location:
De Singel Antwerpen
Datum opvoering:
2019-02-22 00:00:00