NTGent, ‘Menuet’

Van horizon tot horizon

Een man, een vrouw, een meid en even later een kind: het is het gezin als hoeksteen van het naoorlogse optimisme. Louis Paul Boon kijkt medio jaren vijftig echter wantrouwig naar het traditionele huishouden als maatschappelijk ideaal. Wat hij binnenskamers bespeurt, is een krampachtig verbond van eenzaam dobberende eilanden.

Boons ‘Menuet’ wordt bevolkt door personages die door hun tijd monddood zijn gemaakt, en er mede daardoor niet in slagen elkaar te naderen. Over seksualiteit wordt gezwegen, atheïsme is taboe, existentiële vragen verraden een gebrek aan werkijver. Er is gewoonweg geen taal om tot het wezen van de ander door te dringen. Dus blijft iedereen alleen achter, verstrikt in een web van onuitgesproken veronderstellingen en onbenoembare verlangens.

Liliane Brakema, als regisseuze voor het eerst te gast bij NTGent, stopt de man, de vrouw en de meid in een piepkleine ruimte volgestouwd met meubilair. Bettina Pommer ontwierp een decor waarin de personages gedwongen zijn tot een continue evenwichtsoefening, stuiterend over de inboedel. Het verstikkende karakter van de onderlinge verhoudingen is allesoverheersend. Scènisch vertaald: de voeten van de spelers kunnen de grond niet raken.

Anders dan in Boons roman komen de drie stemmen niet afzonderlijk aan bod. Tom Blokdijk verweeft in zijn bewerking de monologen zodanig dat ze onderling resoneren. Dat levert geen consonantie op, maar bijtende chromatiek. Zowel het scènebeeld als de ordening van de tekst getuigen van het geworteld isolement waarin de personages leven. Wie was het ook weer die zei dat men nergens zo eenzaam is als onder de mensen?

Hoewel op een paar vierkante meter gepropt, komen de karakters nooit tot een dialoog. Brakema situeert de spelers in een solitair landschap, elk individueel getypeerd. Dat laatste is meteen het voornaamste manco van de voorstelling. Bert Luppes’ onderkoelde neurose en Lien Wildemeersch’ vileine revolte zijn geloofwaardig, maar tegenover de compactheid van hun stijl staat de overdaad van Chris Thys. Haar pathetische register staat haaks op de intieme toon van de voorstelling in zijn geheel.

De soundscapes van Steven Prengels zijn dan wél weer fascinerend. Ze vormen een glimp van een paradijselijk samenzijn, voorbij de ketenen van het woord. Wat taal nooit vermag, manifesteert zich dus als harmonie. Reeds bij aanvang gaat Brakema daar efficiënt mee aan de slag: de vrouw juicht, het meisje uit haar woede, de man geeft zich over, op poëtische tonen waarin romantiek (droom?) en expressionisme (werkelijkheid?) een extatische vrijage aangaan.

Onderweg zal blijken dat dit allereerste tableau een synthese is van de gesteldheid van de personages. De vrouw stort zich op haar werk om de onoverbrugbare intermenselijke afstand niet onder ogen te hoeven komen. Het meisje ondermijnt de gevestigde orde vanuit de rebelse oorspronkelijkheid van haar adolescentie. De man zoekt troost in krantenknipsels die blijk geven van een wereld onderhevig aan zedelijk verval. Hoewel allen proberen te ontkennen dat er een fundamenteel probleem is, bereiken de spanningen gaandeweg een kritiek niveau. De stilzwijgende vrede kookt over. En dan?

Dan doen de personages gewoon voort. Aan het slot naderen ze elkaar dichter dan ooit, en toch was de kloof tussen hen nooit eerder zo groot. Desondanks zweren ze bij elkaars nabijheid. Hun miniscule gemeenschap, hoezeer ook overwoekerd door onkenbaarheid, is nu eenmaal het anker van hun bestaan. Elk zijn ze elkaars horizon – een onmogelijk in te lossen belofte.

Details Podium
Van horizon tot horizon
Naar de gelijknamige tekst van: Louis Paul Boon
Regie: Liliane Brakema
Tekstbewerking: Tom Blokdijk
Dramaturgie: Koen Haagdorens
Spel: Bert Luppes, Chris Thys, Lien Wildemeersch
Decorontwerp: Bettina Pommer
Kostuumontwerp: An De Mol
Lichtontwerp: Dennis Diels
Geluidsontwerp: Steven Prengels
Foto's: Phile Deprez
Productie: NTGent
Location:
Minnemeers Gent
Datum opvoering:
2018-03-31 00:00:00
Datum premiere:
28/03/2018 u