LOD, Theaterproductiehuis Zeelandia & Collegium Vocale Gent, ‘De blinden’

Een afwezige aanwezigheid

‘S'il est incertain que la vérité que vous allez dire soit comprise, taisez-la’, zo schreef Maurice Maeterlinck begin 20ste eeuw in een essaybundel. Het is een opmerkelijk citaat voor een auteur die vandaag bekend is als een symbolist die realistisch drama stelselmatig uit de weg ging om met surrealistische stijlmiddelen iets over de menselijke conditie te zeggen. Zelden heeft Maeterlinck zijn werk in een specifiek tijdsvak verankerd, wat verklaart waarom zijn repertoire vandaag nog even modern aandoet als ruim een eeuw geleden. Toch is het geen sinecure om de Nobelprijswinnaar naar het toneel te vertalen. Moet een regisseur de abstracte handeling concretiseren en inbedden in een voor het publiek herkenbare context, of wordt het mystiek-poëtische daardoor vermorzeld?

In de operawereld ziet men Debussy’s ‘Pelléas et Mélisande’, op heden een van Maeterlincks beroemdste teksten, zowel esoterisch als profaan opgevoerd worden. Josse De Pauw houdt in zijn regie van ‘De blinden’ de kerk in het midden: er zijn reminiscenties aan de huidige vluchtelingencrisis, maar de opvoering wordt niet integraal tot dat discours herleid. Een dergelijke openheid qua vorm, die het publiek toelaat om het metaforische register zelf op de werkelijkheid te enten, blijkt tegelijk een vloek en een zegen. Zo laat ook de hermetische epiloog van de hand van Tom Jansen het publiek de vrijheid om zelf rond te dobberen op de oceaan van interpretatieve mogelijkheden. Is het echter niet door richting te kiezen en voor een stuk de sluier van Maeterlincks mistige mysterie op te lichten, dat een regie een tekst kan revitaliseren?

Niet alleen in de demonstratie van de handeling, ook in de gehele visuele omkadering blijft De Pauw het origineel getrouw. Het decor heeft veel weg van een aangespoeld schip, hoewel de minimalistische architectuur ervan net zo goed een landschap kan voorstellen. Componist Jan Kuijken integreerde dan wel weer herkenbare geluiden in zijn partituur, hoewel ook de ijle schriftuur van zijn soundtrack een welomschreven oriëntatie qua tijd en ruimte uit de weg gaat. Met een minimum aan instrumentarium wekt Kuijken toch de suggestie van een episch lijden, en wel via de gonzende binnenstemmen die een continu commentaar vormen op de afwisselend gezongen partijen. Bestaande uit leden van het Collegium Vocale had Kuijken zich overigens geen betere solisten kunnen dromen.

De blinden versterken hun individuele afhankelijkheid door zich over te leveren aan een stroom van speculaties. De inertie is totaal, vanuit een totale gerichtheid op wie of wat afwezig is. Hoe fundamenteel ook hun gebrek, het wordt aangegrepen om zichzelf een volledige menselijkheid (en dus een vermogen om te ageren?) te ontzeggen. Wie niet ziet, kan liefhebben noch huilen, klinkt het. Op welk soort humaniteit willen deze blinden dan aanspraak maken, als ze zowel de liefde als de melancholie hebben afgezworen? Zegt ‘De blinden’ in deze passus overigens niet meer over een samenleving die weigert te voelen dan over vluchtelingen die de noodwendige zekerheid van hun gevoel hebben gevolgd?

Kuijkens compositie past alleszins uitstekend bij de sfeer van Maeterlincks tekst, maar als alle theatrale parameters getuigenis afleggen van een werkelijkheid die is gekrompen tot een basisgesteldheid van angst en indolentie, wat tilt de woorden dan boven hun ontzetting uit? Mag, Debussy’s meesterwerk indachtig, de schoonheid van troost bedienen? In deze ‘De blinden’ niet. De Pauw en co trekken de kaart van een kil esthetisme. Een dat klopt, maar niet zal heugen.

Details Podium
Een afwezige aanwezigheid
Concept & regie: Josse De Pauw
Compositie: Jan Kuijken
Tekst: Maurice Maeterlinck
Tekstbewerking: Josse De Pauw, Jan Kuijken
Eindmonoloog: Tom Jansen
Spel: Taka Shamoto, Gorges Ocloo, Josse De Pauw
Muzikale leiding: Marnix De Cat
Sopraan: Viola Blache, Magdalena Podkościelna
Alt: Cécile Pilorger, Sofia Gvirts, Karolina Hartman
Contratenor: Marnix De Cat
Tenor: Vincent Lesage
Bariton: Felix Rumpf
Bas: Philippe Kaven
Licht: Eric Soyer
Scenografie: Eric Soyer, Anne Marcq
Kostuums: Greta Goiris
Video: Wim Piqueur, Pascal Poissonnier
Copyright foto's: Kurt Van der Elst
Productie: LOD, Theaterproductiehuis ZEELANDIA
Gezien & gehoord in de context van: Gent Festival van Vlaanderen
Location:
Floraliënhal, Gent
Datum opvoering:
2018-09-29 00:00:00
Datum premiere:
26/07/2018 u