Gedurende elke willekeurige episode van vijf jaar is Kassel ruim 1700 dagen lang een middelgrote Duitse stad waar slechts een kleine schare toeristen een omweg voor maakt. Precies 100 dagen lang compenseert de plek dat door dOCUMENTA te huisvesten: het belangrijkste en allicht grootste kunstparcours ter wereld. Dit jaar mag deze plaats zich tot medio september opnieuw het epicentrum van het hedendaagse kunstgebeuren noemen; het Mekka van de actuele artistieke scène. Inderdaad verandert Kassel in een mum van tijd van een vrij provinciaal verstedelijkt gebied in een metropool waar verschillende etniciteiten en sociale klassen met elkaar in aanraking komen. Al wie bereid is een kunstzinnige dialoog aan te gaan met zichzelf en zijn medemens, komt immers naar Duitsland afgezakt. De resultante is een gebeuren dat langs alle kanten uit zijn voegen barst - dit jaar bijna letterlijk - door de megalomane omvang van de expositie.
dOCUMENTA heeft al jaren aan een stuk een aantal vaste locaties veroverd in de binnenstad. Zo is het oer-classicistische Fridericianum ondertussen een wat potsierlijk centraal bouwwerk geworden, omdat men achter de kitscherige gevels geen diepzinnigheid vermoedt. De artificieel vredige aanblik van het gebouw wordt tijdens deze dOCUMENTA echter bruut verstoord door leden van de Occupy-beweging, die een tentenkamp opsloegen pal voor de ingang. Een paar meter verderop staan lege tenten met kapitalistische begrippen op: een witte, onaantrekkelijke wereld waar geen ziel in zit. De zo humane chaos die uit het hippiekamp spreekt, zet kortom meteen de toon voor een erg politieke editie, die zich met veel bombarie onder meer afkeert van het onvoorwaardelijke geloof in economische groei.
Curator dit jaar is de Amerikaanse Carolyn Christov-Bakargiev, die het politieke engagement van de kunstenaar vandaag als rode draad doorheen haar selectie liet lopen. Voortdurend komen verwijzingen naar oorlogen, machtsstructuren en massamedia aan bod: thema’s die deze dOCUMENTA met hart en ziel aankaart. Tegelijk laat het eerste citaat dat de bezoeker te zien krijgt in het Fridericianum, heel wat aan de verbeelding over. De curatrice schrijft immers dat 'The riddle of art is that we do not know what it is until it is no longer that which it was. Furthermore, art is defined as much by what it is, as by what it is not; by what it does, or can do, as by what it does not, or cannot do; it is defined even by what it fails to achieve.' Meteen al een voorbeeld van de paradoxen waar de bezoeker mee uit de voeten moet kunnen om van deze dOCUMENTA iets te maken. Het ‘groene boek’, de toelichtingscatalogus bij het parcours, spreekt immers continu in tegenstellingen, wat soms inspirerend, dan weer frustrerend werkt.
Dat Christov-Bakargiev deze dertiende editie groots heeft opgevat, bewijst niet alleen het overdreven aantal werken in Kassel zelf, maar ook het feit dat dOCUMENTA tenten opslaat in Kabul, Caïro en Banff (Canada). Dertien, een ongeluksgetal, staat expliciet in het teken van een wereld in moreel verval. Heel wat installaties zijn een niet verkeerd te begrijpen waarschuwing, de een al tactvoller en volwassener dan de ander. Deze editie is dan ook een samenraapsel van grotendeels verontwaardigde kunstenaars, waarbij meer louterende of traditionele stemmen sterk ondervertegenwoordigd zijn. Het figuratieve wordt manifest afgewezen en een resem installaties van wisselende kwaliteit komt ervoor in de plaats: veel food for thought, helaas verstoord door tonnen ballast. Wanneer een mug een olifant wordt, of was het omgekeerd?
Reageer