David Van Reybrouck, Raven Ruëll & Bruno Vanden Broecke / KVS, ‘Para’

Omdat mensen mensen zijn

Ergens aan het slot van zijn meervoudig bekroonde boek over Congo noemt David Van Reybrouck de mensen een van de meest onderschatte archieven van het land. Net zoals ‘Missie’ kwam ook ‘Congo – Een geschiedenis’ immers tot stand door met de lokale bevolking en humanitaire of handelspartners in dialoog te gaan. Voor ‘Para’, dat inzoomt op een bijna uit het collectief geheugen verdwenen stuk geschiedenis, was de werkwijze soortgelijk. Meer concreet ging Van Reybrouck voor deze nieuwe monoloog het gesprek aan met militairen die deelnamen aan de interventie in Somalië begin de jaren 90.

Anders dan in het leeuwendeel van zijn oeuvre probeert Van Reybrouck in zijn werk voor het theater geen conflicten van A tot Z uit te diepen. Hij gebruikt de kunst kortom niet als een verlengstuk voor journalistiek, wat zich in onder meer ‘Die Siel van die Mier’ en ‘Missie’ al liet voelen. Dat waren monologen waarin de worsteling van een personage zich voltrok tegen de achtergrond van een socio-politieke context, die evenwel niet los te zien was van het torment van de personages. Het persoonlijke liet zich kortom niet begrijpen zonder het maatschappelijke, maar dat laatste was niet het doel op zich.

‘Para’ gaat dus over de Belgische aanwezigheid in Somalië als deel van de VN-vredesmacht, maar aan de basis van de tekst ligt niet de vraag naar het hoe en waarom van de burgeroorlog die door een internationale coalitie onder controle moest worden gebracht. Als het boek de broeikas is voor abstractie en beschouwing, dan is het toneel het tabernakel van de mens als mens. Van Reybrouck heeft dat goed begrepen en meer dan een documentaire analyse van het doen en laten van de aanwezige militairen, voert ‘Para’ een onderzoek naar de omstandigheden die mensen tot bepaalde daden aanzetten.

Waar begint onmenselijk geweld dat mensen begaan omdat ze mensen zijn? Bij het machismo van een opleiding waarin stoere witte mannen zich als stoere witte mannen moeten bewijzen? Bij het onvermogen om fysieke en/of morele armoede ter plaatse te lenigen? Bij het gemis van het thuisfront? Bij de plagerige samenhorigheid van jonge mannen waar men holle vaten van gemaakt heeft, om de simpele reden dat daar nu eenmaal veel in past? Het antwoord – of de onmogelijkheid van een antwoord – ligt in het veelvoud aan vragen besloten.

Precies het multifactoriële spectrum, het ethische continuüm waarin goed en kwaad krachten zijn die elkaar bekampen en afwisselend de bovenhand nemen, weet Van Reybrouck te capteren in een tekst die ondanks zijn compactheid toch ontzettend rijk is. Bij een zo gelaagde en, voor wat het menselijke betreft, complexe tekst past alleen een sobere regie. Raven Ruëll deed er dan ook uitstekend aan om het decor quasi onzichtbaar te maken, tot een welbepaalde herinnering de teneur van het relaas doet keren. Minder is meer op een bühne die van monochroom plots verandert in een woestenij waarin de vijand elk moment kan toeslaan.

Bruno Vanden Broecke laat ten slotte schitterend zien dat die vijand nooit meer weg gaat. De schim van een verleden waarin gevoelens van falen, afschuw en verbijstering grossieren, corrumpeert onherroepelijk ook het heden. Deze getroebleerde verhouding tot wat zich in Somalië heeft afgespeeld, zet de acteur tussen de regels neer. Warmte, neurose, kwelling, twijfel, enzovoort: het ontvouwt zich allemaal met een naturel die de impact van tekst en regie verder vergroot. ‘Para’ is theater van een zeldzame intensiteit.

Details Podium
Omdat mensen mensen zijn
Tekst: David Van Reybrouck
Regie: Raven Ruëll
Spel: Bruno Vanden Broecke
Scenografie: Leo De Nijs
Lichtvormgever: Johan Vonk
Kostuum: Heidi Ehrhart
Copyright foto's: Thomas Dhanens
Productie: KVS
Location:
De Singel Antwerpen
Datum opvoering:
2018-08-30 00:00:00