V/C, ‘La Valse & Les Tableaux d'une exposition’

Verstrikt in weelde

Niemand kan bij een uitvoering van de georkestreerde ‘Schilderijententoonstelling’ heen om deze vraag: hoeveel verdienste komt Moessorgski toe, en hoeveel Ravel? Hoewel de pianoversie een bundeling van briljante melodieën en indrukwekkende effecten is, veroverde de partituur de wereld pas toen ze door Ravel getoonzet werd. Het palet aan kleuren en bijgevolg het maximaliseren van de intrinsieke atmosferen in de partituur moet een huzarenstuk geweest zijn. In Ravels versie ontdekt de toehoorder telkens opnieuw verborgen elementen, al naargelang de accenten die uitvoerders leggen. Dankbaar materiaal voor dirigenten die een eigen verhaal willen vertellen dus.

Wat dacht je bijvoorbeeld van François-Xavier Roth? Die is op enkele jaren tijd uitgegroeid tot een eminentie op vlak van de historische uitvoeringspraktijk. Via componisten die doorgaans niet met historische instrumenten worden vereenzelvigd, zoals Berlioz, Debussy en Mahler, liet de man horen dat een authentiek instrumentarium tot een compleet nieuw klankideaal aanleiding geeft, en de ervaring van dergelijke muziek ingrijpend wijzigt. Een gekend voordeel dat Roth met zijn Lies Siècles bereikt – en dat ook in deze opname tot een verrassend resultaat leidt – is een atypische openheid qua klank, een lichtheid die veel klankdiepte genereert. Zo is Roths ‘Schilderijententoonstelling’ nergens een massief of hyperkinetisch gebeuren, en wel omdat de toehoorder op elk moment als het ware door het orkestrale weefsel heen kan luisteren.

Vergelijk het met de herontdekking van een gerestaureerd schilderij: je kent de vormtaal, het narratieve discours, de architectuur van de partituur, maar wordt ineens met een totaal gewijzigd kleurenspectrum geconfronteerd. De onderlinge relaties tussen houten, kopers en strijkers transformeert hierdoor, en bijgevolg de uitwerking van het museumbezoek dat Moessorgski heeft willen verbeelden via klank. Details ogen fijner, vondsten doen meer geraffineerd aan, de impact is subtieler en als gevolg toch indrukwekkender. Juist, deze ‘Schilderijententoonstelling’ is er een om…in te kaderen.

En ‘La Valse’? Daarover is (te) veel gezegd. Het werk zou een allegorie zijn voor de neergang van het Seconde Empire, een afbeelding van het balletgenre, of gewoon een eigentijds eerbetoon aan keizer van de wals Strauss. Onder Roths baton is ‘La Valse’ dat allemaal, en tegelijk niets van dat alles. De dirigent laat het stuk vooral een wals zijn die in zijn eigen buitensporige weelde verstrikt raakt – exact conform Ravels intenties.

Details Album
Verstrikt in weelde
Dirigent: François-Xavier Roth
Orkest: Les Siècles
Label: Harmonia Mundi
Jaar:
2020