Pyotr Ilyich Tchaikovsky, ‘Pathétique'

Een gebeeldhouwde traan

De bijnaam van Tchaikovsky’s zesde en laatste symfonie is genoegzaam bekend: ‘Pathétique’. Wie die term voor het eerst in de mond nam, weet niemand met zekerheid. Evenmin is bekend welk programma de componist precies in dit werk heeft verwerkt. Zijn nagelaten brieven bevestigen dat de symfonie wel degelijk ‘ergens over gaat’, maar het was de wens van de schepper van het meesterwerk om de plot of de thematiek niet te concretiseren.

Dat Tchaikovsky een paar dagen na de première overleed - door al dan niet met voorbedachten rade een glas met cholera besmet water te drinken - voedde de mythe dat de componist met deze symfonie een requiem had geschreven. Wat waarheid en verzinsel is, is echter van geen belang in verhouding tot de muziek zelf. Die is zodanig geïnspireerd, evenwichtig, maar algemeen beschouwd door melancholie overtrokken, dat ze generatie na generatie tot de verbeelding blijft spreken.

Ondertussen heeft de Wiener Symphoniker er ongeveer driehonderd uitvoeringen van Tchaikovsky’s briljante partituur op zitten. Een internationale revival wil het de voorbije jaren minder prominent aanwezige orkest inzetten met een nieuwe opname, geleid door de pas aangestelde chef-dirigent. De veertigjarige Zwitser Philippe Jordan moet een roemrijk hoofdstuk breien aan het reeds illustere verleden van dit orkest, dat ooit Furtwängler, von Karajan en Giulini als chefs heeft verwelkomd.

Jordan maakte ondertussen zelf een snelle opmars en profileert zich graag door het repertoire met zeer heldere, afgemeten keuzes te ontleden. Dat doet hij ook in deze symfonie: details gaan niet verloren, maar worden als volwaardige entiteiten orkestraal tentoongesteld. Tweestemmigheid reduceert de dirigent niet tot een hoofd- en een nevenpartij, integendeel. Doelbewust speelt hij contrasten uit, waardoor zijn ‘Pathétique’ zich quasi voortdurend in het spanningsveld tussen tegengestelde polen muzikaal voltrekt.

In het eerste deel mildert Jordan initieel het gebruikelijke temperament, waarmee hij schijnbaar suggereert dat de zwaarmoedigheid van de tegenbeweging hier als kern fungeert. Als ze in Wenen ergens in getraind zijn, dan in het walsen – en laat dat net de reden zijn waarom het allegro con grazia hier zo hemels klinkt. In het anders dikwijls dartele allegro molto vivace echoot de weemoed al in het achterhoofd, om in de finale tenslotte tot volle wasdom te komen. Jordan maakt er, met een performant musicerende Wiener Symphoniker, een gebeeldhouwde traan van. Prachtig in haar sierlijkheid, ontroerend om haar eerlijkheid.

Details Album
Een gebeeldhouwde traan
Dirigent: Philippe Jordan
Orkest: Wiener Symphoniker
Label: Wiener Symphoniker
Distributie: Outhere
Jaar:
2014