Paul Hindemith, ‘Das Marienleben’

Woord ten koste van klank

Nog tijdens zijn leven sprak het oeuvre van Rainer Maria Rilke talloze collega’s tot de verbeelding. Bevrucht door de scherpzinnigheid van Rodin en geïmpregneerd met de mystiek en de literaire gevoeligheid die zijn voorgangers binnen de Germaanse romantiek tot een basisingrediënt van de esthetische taalbeleving hadden gemaakt, zagen ook liedcomponisten grote mogelijkheden met Rilke’s poëzie. Velen beten zich de tanden stuk op het onaanraakbare van Rilke’s dichtsels, maar Paul Hindemith liet zich niet van de wijs brengen. Gespreid over ruim een jaar tijd toondichtte hij ‘Das Marienleben’, een eigenzinnige bespiegeling rondom het vrouwelijke centrum van de Christelijke leer.

Later, toen de componist de structurele en harmonische grondvesten van zijn werk definitief in de pen had gebeiteld, herwerkte hij het werk, maar sommigen bleven vasthouden aan de oorspronkelijke editie. Ook sopraan Juliane Banse en pianist Martin Helmchen beroepen zich op de eerste partituur, allicht omdat het meer radicale karakter uitstekend past bij de teneur van Rilke’s poëzie, waarin de auteur vanuit wisselende perspectieven tot een zeer ongewone, ja zelfs bevreemdende psychologische tekening van de Mariafiguur komt.

Vooraleer de interpretatieve en technische merites van deze opname te overschouwen, een woord over de opnametechniek: eigenlijk is het crimineel om de stem zodanig naar de voorgrond te mixen ten koste van het klavier. Helmchen lijkt veroordeeld tot commentaar vanuit de achtergrond, alsof zijn partijen slechts een echo zijn op het discours van de stem. Dat strookt echter helemaal niet met het compositorisch opzet, dat het niet-betekenisdragende, met andere woorden de abstractie van de klank, echt tegenover de menselijke expressie via stem en tekst wil plaatsen.

Begin de jaren twintig, de periode waarin Hindemith aan ‘Das Marienleben’ werkte, situeert zich een soort conflict binnen zijn oeuvre, met expressionisme – geboren uit een laat-romantische, gevorderde tonaliteit – enerzijds en de zogenaamde ‘nieuwe objectiviteit’ anderzijds. Dat laatste is een stilistische methodiek van afstand en beschouwing, waarbij de bedoeling niet meer is om de emotie intens te beleven via de muziek, maar deze emotie juist als emotie af te beelden. Banse’s volronde sopraan en haar maturiteit lijken ervoor gemaakt, net als Helmchens afgemeten en tegelijk zuurstofrijke begeleiding. Piekfijn geïnterpreteerd dus. Des te spijtiger dat de pianistiek achter de tekst verdwijnt!

Details Album
Woord ten koste van klank #DasMarienleben @Outheremusic
Sopraan: Juliane Banse
Piano: Martin Helmchen
Label: Alpha
Distributie: Outhere