Arjen Lubach

Interview met Arjen Lubach

Arjen Lubach, 33, is schrijver, theatermaker, cabaretier en ‘de slimste mens van Nederland’. In februari verscheen zijn vierde boek en eerste thriller: 'IV'. Het verhaal draait om de jonge wiskundige Elsa Ruys, die de mysterieuze moord op haar vader probeert op te lossen. Afgelopen week werd bekend dat het boek verfilmd zal worden als televisieserie. Cutting Edge sprak Lubach over spannende boeken, televisieverslavingen en Zweeds als geheimtaal.

Je wordt er al flink mee om de oren geslagen en bij deze doen wij het nog een keer: ooit zei je dat je nooit een thriller zou schrijven. En nu is er 'IV'.

Ik hing tijdens het schrijven van romans altijd het motto aan dat het belangrijk is dat ik niet aan lezers denk, zoals die titel van A.L. Snijders' verhalenbundel. Je moet eigenlijk jezelf als enige doelgroep voor ogen hebben. Als het dan af is, mag je best wel aan lezers denken, maar tijdens het schrijven niet. Hier dacht ik ineens, wat gebeurt er nou als ik het omdraai? Als ik alleen maar aan lezers denk? Dus het is mooi weer in het boek, het zijn knappe, slimme mensen, ze komen op mooie plekken in Amsterdam. Ik wist op dat moment nog niet dat het een spannend verhaal zou worden, het was nog een experiment. Toen werd het ook een gedrocht, want het was niet spannend, er zat geen randje aan. Welk verhaal zou ik dan wel moeten vertellen? En daaruit ontstond dit idee.

Heb je zelf iets met het spannende genre?

Ik heb niet zoveel spannende boeken gelezen, eigenlijk niks. Ja, wat van die oude Zweedse boeken, maar dat is wel even geleden. Of een Grisham, als mijn vader die vroeger had liggen en ik verveelde me. Mijn affectie voor het spannende genre ligt meer in televisieseries dan in boeken. Dat is eigenlijk een van de redenen waarom ik dit boek heb geschreven. Je merkt gewoon heel vaak dat als je mensen vraagt wat ze gisteren hebben gedaan, dan zeggen ze ja, ik heb het hele eerste seizoen van 'The killing' liggen kijken in bed, in mijn eentje. Die series zijn natuurlijk gemaakt voor één keer per week, maar dat doet niemand! Iedereen die raust die dvd's en die torrents erdoorheen. Acht afleveringen 'Homeland' achter elkaar, dat doe ik ook. En die verslaving aan spanning wilde ik ook wel in het boek leggen.

Wij hebben het boek in elk geval in één ruk uitgelezen.

Het boek is ook heel veel dingen niet, maar als het ergens in geslaagd is het wel dat het een page-turner is. Dat was ook eigenlijk mijn enige doel. Dat klinkt misschien een beetje oneerbiedig, maar ik heb drie romans geschreven en daar ... mensen zeggen daarvan, 'dat was mijn favoriete zin'. Dat verwacht ik niet met dit boek. 

Was er een verschil in schrijven?

Het grote verschil is ... bij een thriller bedenk je eerst het hele einde. Wat je weet. Jij weet alles, want jij bent God. Jij hebt geen geheimen. Een roman is wezenlijk anders, omdat je vaak best wel kunt beginnen met het opgooien van een sfeer en een hoofdpersoon, en zelf benieuwd bent wat er gaat gebeuren. Uiteindelijk verzin je het wel zelf hoor, er zijn ook schrijvers die heel romantisch doen alsof het van buitenaf wordt ingegeven ... Het kan wel een verrassing zijn. Aan het begin van een roman weet ik nooit wat er aan het einde precies gebeurt, of halverwege. En bij die thriller wist ik wel, had ik hem helemaal in mijn hoofd. Niet op alinea-niveau, zelfs niet op hoofdstukniveau, maar wel alle lijnen en locaties.

Ons viel vooral de realistische dialogen op. Vaak valt dat tegen, zoals in veel Nederlandse films – ontzettend opgelezen en onecht.

Vreselijk. Die moeten allemaal in de leer bij Maria Goos. En dan als je dat onder de knie hebt, mag je pas verder.

Besteed je evenveel aandacht aan dialogen in je romans? Of gaat het daar meer om het mooie?

Ja. Nog meer denk ik wel. In mijn andere boeken zijn mensen misschien wat gekker. Elsa is natuurlijk ... haar vader is dood, ze rouwt, ze is wiskundige en een geheim op het spoor. Ze rent door de stad. Er is niet zoveel gelegenheid om haar ook nog een intern drama te geven, en in die andere boeken heb je altijd wel hoofdpersonen die nog een verleden met zich meedragen. Ik vind dialogen eigenlijk altijd belangrijk. Ik heb ook scenario's voor films geschreven en daarin is het alleen maar dialogen.

En nu wordt 'IV' ook verfilmd. Is dat iets wat je had verwacht?

Ik vond het niet zo'n geheel onwaarschijnlijke stap, ik was wel heel blij dat het zo snel ging! Het boek is pas sinds eind februari uit en de producent zei dat het volgens hem een record was. Soms gebeurt zoiets al wel voor publicatie, maar dan is het vaak een heel bekende schrijver of het verhaal is tegelijkertijd ingediend als scenario. Er was heel veel interesse, zelfs acteurs die al wilden afspreken. Omdat het blijkbaar zo filmisch is geschreven dan, toch. Raar om over jezelf te zeggen (lacht). Ik dacht in eerste instantie niet aan een serie. Maar dat vind ik eigenlijk leuker dan een film.

'IV' is een zoektocht, ook iets wat terugkomt in je eerdere boeken. 

Klopt! Dat is grappig omdat ... Ik zie die andere boeken als vrij plotloos, maar dat zijn ze helemaal niet. En dat zeggen andere mensen ook, alleen heeft het plot daar een ondergeschikte rol. Het is meer een vehikel om iets te zeggen over de psychologische ontwikkeling van die hoofdpersonen. Een goede combinatie vind ik het mooist, ook als ik een boek lees. De sfeer moet zo zijn dat je er een tijdje wil verblijven en de mensen zo dat je er een tijdje mee op kunt schieten, maar je moet wel degelijk getriggerd worden om te vragen 'wat is er gebeurd?' en 'wat gaat er nog gebeuren?'. Ik heb heel veel respect voor plotloze boeken, ik bedoel, voor zover ze kúnnen bestaan. 'De avonden' van Reve, of 'Blauwe maandagen' van Grunberg. Allemaal vertellingen van A tot Z.

Hoe, waar en wanneer schrijf je?

Ik schrijf zeker met de computer. Er zit altijd wel een boekje in mijn tas, en daar schrijf ik ook wel eens iets in op, maar ik schrijf er geen hele hoofdstukken in. Ik schrijf meestal 's ochtends, 's avonds is mijn hoofd te vol van alle dingen. Meest effectief is als je opstaat, en dan niet eerst even de krant lezen en niet eerst allemaal journaals kijken. Gewoon ontbijten en meteen schrijven, meteen teruglezen wat je de dag ervoor hebt geschreven en dan doorgaan. Ik kan niet niet ontbijten, dat is ook heel ongezond geloof ik. En douchen, ook al blijf je de rest van de dag alleen, ik ga niet in mijn pyjama zitten. Meestal begin ik een boek tussen de bedrijven door, dus dan heb ik een theatershow of zo, dan schrijf ik 's ochtends en sta ik 's avonds in het theater.

Ik heb eigenlijk altijd willen schrijven. Er was altijd die onderliggende gedachte van, ik schrijf wel eens een roman, en mijn vader die dan zei 'nee joh, zo makkelijk is dat niet'. Hij gunde het me wel, maar maakte me wel heel vaak duidelijk dat dat niet zomaar komt.

Behalve boeken maak je ook theater, cabaret, radio, scenario's ... Hoe kom je in zoveel verschillende disciplines terecht?

Weet je, dat is wel grappig, omdat dat natuurlijk de meest gestelde vraag is al tien jaar. Mensen willen dat echt graag weten, maar het voelt zo vanzelfsprekend! 

Laten we het zo stellen: is het iets geplands, of is het gewoon zo gegaan?

Nee, het is zo gegaan. Ik heb gewoon nooit iets opgegeven. Er zijn heel veel mensen die misschien denken op hun twintigste, nou, ik wil schrijven, ik wil muziek maken en ik wil in de advocatuur. Die eerste twee dingen lukken niet, ik ga lekker in de advocatuur. En ik blijf pianospelen. Ik heb alleen ... ja, radio doe ik niet meer. Ik denk dat ik niet goed genoeg was. Ik heb anderhalf jaar bij 3FM gewerkt, als ik echt een natuurtalent was, was ik wel doorgegroeid. Ik zou best wel graag nog eens op zondagmiddag een eigen programma willen of zo, maar ook weer niet op de lokale radio. Dat is natuurlijk mijn lot, dat ik altijd alles wat ik maar een beetje leuk vind dan echt goed wil kunnen en er ook echt iets mee wil kunnen.

Ik spreek graag Zweeds als een soort hobby en dáárvan heb ik nog steeds niet uitgevonden wat het me verder brengt. Zweeds vind ik wel de allermooiste taal die er is. Als we dan in Zweden waren, was ik ziekelijk jaloers op mensen die het spraken. Het klonk als een soort geheimtaal waar je niet bij mocht horen. En dat wilde ik heel graag oplossen.

Wat kunnen we binnenkort nog van je verwachten?

Er komt een Paradevoorstelling aan, samen met Tim Kamps. Iets wat ik twee jaar geleden heb gedaan en vier jaar geleden: het Monica da Silva trio. En we zijn dan met zijn tweeën het Monica da Silva trio. Twee jongens op twee gitaren, en grappige liedjes.

 

Lees de recensie van 'IV' hier en lees het favorietenlijstje van Lubach in Hot Shots.

arjenlubach.nl

iv.arjenlubach.nl

 

Foto: Merel van Beeren