La jaula de oro

Kijkje in de ziel van de jonge vluchteling

De verhalen van vluchtelingen lezen we soms in de krant. Schrijnende verhalen van omgeslagen boten voor de kust van Lampedusa of bestormingen van Spaanse enclaves in Marokko. In Guatemala waar we minder vaak verhalen over horen, vluchten jaarlijks honderden kinderen naar de Verenigde Staten, op weg naar een betere toekomst. Over deze gevaarlijke reis maakte Diego Quemada-Diez een prachtige speelfilm. Aan de hand van drie kinderen vertelt hij ons in La jaula de oro over het lot van deze vluchtelingen.

In de openingsscène van de film zien we een jong meisje zich klaarmaken. Ze stopt haar lange bruine haar onder haar petje, bindt haar borsten af in wc-papier en verruilt haar topje met een wijd mannenshirt. Minutenlang wordt er niet gesproken. We horen baby's huilen, zien vieze straten en mensen krioelen. De toon is gezet voor de film, want Quemada-Diez' stijl is om meer met beeld dan met woord te vertellen. En daar slaagt hij goed in. Sarah sluit zich aan bij Juan, en Chauk, de anderstalige, sluit zich op zijn beurt bij hun aan. De kinderen worden zonder woorden metgezellen.

Diego Quemada-Diez is bij uitstek een verhalenverteller. Als immigrant in de Verenigde Staten greep het lot van de vluchteling hem aan. Bij een vriend in Guatemala waar hij een aantal maanden woonde zag hij de jongeren, die bovenop de wagons van treinen klimmen, dagelijks voorbij komen. Hij sprak met ze en verzamelde de verhalen over deze lange en gevaarlijke reis door Mexico. La jaula de oro brengt het basale van de economische vlucht in beeld. We zien treindaken vol met mensen die vreugdeloos, met veel ernst in de gezichten, staren. Hiermee krijgt de film eigenschappen van een documentaire, maar dat wordt het niet. De drie jongeren uit Guatemala die de protagonisten van de film zijn, tonen ons de verhalen van de duizenden economische vluchtelingen die er in werkelijkheid zijn. Deze vervlechting van realiteit en fictie maakt de film betekenisvol. Quemada-Diez laat ons het lot van deze arme jongeren uit Midden-Amerika voelen.

Dat de regisseur hierin slaagt, is vooral te danken aan de puurheid van de hoofdrolspelers. Zij vertonen kinderlijk gedrag en volwassen ernst tegelijk. Vanuit de observaties die ze van elkaar en passanten maken, krijgen we een kijkje in hun ziel. We leren hun wanhoop kennen, maar ook hun kracht. En gelukkig wordt er af en toe lucht gegeven aan het zware verhaal. Want lachen schept misschien de grootste band: in een baldadige bui bedenken de kinderen het plan om een kip te stelen. Maar als puntje bij paaltje komt durft Juan dit dier niet de nek om te draaien. Een kans voor de stille Chauk om punten te scoren bij Sarah.

De gouden droom (vertaling van de titel) wordt voor de onzichtbare verteller van het verhaal vertaald in sneeuw. Af en toe zien we een beeld van dwalende vlokken voorbijkomen. Een projectie van de vluchteling op het Noorden misschien. Het zijn tevens de enige momenten in de film die voorzien zijn van muziek en onderscheiden zich daardoor. Korte scènes die La jaula de oro poëtisch maken.

Maar de poëzie zit hem ook in de vertelstructuur. De regisseur - die vooral bekend is van camerawerk in eveneens geëngageerde films als 21 Grams en The constant gardner – geeft meer betekenis aan beeld dan we gewend zijn. Dialoog is er nauwelijks. En we hoeven van de regisseur bijna niets te weten over de levens van de personages. Sarah, Juan en Chauk communiceren door blikken, observaties en imitaties. Dit samenspel zorgt ervoor dat de film je bijblijft. We beelden ons in hoe wij zouden overleven en bedenken hoe dapper deze kinderen zijn.

Details Nu in de zalen
Regisseur: Diego Quemada-Díez
Acteurs: Rodolfo Domínguez, Karen Martínez, Carlos Chajon
Jaar:
2014
Speelduur:
102 min.