Boven is het stil

Een verstild en authentiek beeld van het Nederlandse platteland

Regisseur Nanouk Leopold, onder andere bekend van ‘Guernsey’ en ‘Brownian movement’, slaat met de boekverfilming ‘Boven is het stil’ een nieuwe weg in. Waar ze eerder veelal koos voor scenario’s met sterke, vrouwelijke hoofdpersonen, draait het in dit verhaal van Gerbrand Bakker om mannen. Stille mannen, elk met aparte onderlinge relaties. Mannen die nooit echt contact maken, maar er hard naar op zoek zijn. Het resultaat mag er zijn.

‘Boven is het stil’ vertelt het verhaal van de alleenstaande Helmer (de recent overleden Jeroen Willems) en zijn oude vader (Henri Garcin). De twee mannen leven noodgedwongen samen op het Nederlandse platteland. Helmer moet zorgen voor zijn vader die, volgens zijn zoon, ‘gewoon oud’ is. Op een dag verhuist Helmer zijn vader naar de bovenverdieping en neemt hij een knecht (Martijn Lakemeier) in dienst. De melkrijder (Wim Opbrouck), die dagelijks de melk komt halen, is een lichtpuntje in Helmers bestaan.

De film wordt gekenmerkt door verstilde beelden van weilanden, van schapen in een wei en door grijze, grauwe luchten en een plensbui op z’n tijd. Nederland op z’n best – of slechtst, afhankelijk van wie je het vraagt. De authenticiteit straalt van het scherm af en door de mooie, veelal uit de hand geschoten manier waarop de omgeving in beeld wordt gebracht werden wij bijna trots op ons koude kikkerlandje. Bijna, want droevig werden we wel van het herkenbare weerbeeld. Het blauwige en vergeelde behang in huis, de kanten gordijntjes in de keuken, de houten bedden: het is de aankleding die de sfeer van de film bepaalt. En het is de sfeer die de ruggengraat is van de film.

Behalve de sfeer zijn het de gekozen acteurs die deze film maken tot wat het is. Het was de laatste van Jeroen Willems, en met zijn zwijgzame, oprechte menselijke vertolking van Helmer laat hij wederom zien waarom hij zo gemist gaat worden. In een verhaal van weinig woorden heeft de man (en zijn publiek) aan een blik genoeg. Garcin is kwetsbaar oud en lijkt zich compleet over te geven aan zijn tegenspeler. Het is mooi om te zien hoe Helmer meermaals zijn vader optilt en wast. Het gaat duidelijk niet van harte, maar het gebeurt. De jonge Lakemeier doet overigens niet onder voor de gevestigde acteurs en wij vinden het zonde dat hij maar in een klein deel van de film voorkomt. Lies Visschedijk als buurvrouw Ada, de enige vrouw in de film, is een frisse toevoeging aan de cast. Zij weet wat humor in deze soms toch wat zware, mistroostige film te brengen – overigens bedoelen wij mistroostig hier absoluut niet negatief.

Er wordt weinig gesproken in ‘Boven is het stil’. De dialoog is praktisch: er wordt alleen iets gezegd als dat nodig is, het boerenleven in al haar eenvoud. En dat is misschien wat deze film zo echt maakt. Als kijker geloof je wat er gebeurt, er is niets ‘gemaakt’. In de stilte schuilt echter ook een gevaar. Zodra er iets onverwachts gebeurt (de knecht die opeens bij Helmer in bed kruipt), komt dit geforceerd over en missen we achtergrond en uitleg. Omdat de focus op Willems' Helmer ligt, vallen de verhalen van de knecht en de melkrijder soms wat weg. Wanneer de knecht opeens besluit te vertrekken, nemen wij dat voor lief, al overheerst het gevoel dat we eigenlijk niet weten waarom.

Met 'Boven is het stil' geeft Leopold ons een verstild, authentiek beeld van het Nederlandse platteland. Achterover gezeten lieten wij deze film met liefde over ons heen komen. Wij zijn verrukt met dit bewijs dat Nederland nog steeds kwaliteitsfilms weet neer te zetten.

Details Nu in de zalen
Regisseur: Nanouk Leopold
Cast: Jeroen Willems, Henri Garcin, Wim Opbrouck, Martijn Lakemeier, Lies Visschedijk
Jaar:
2013
Speelduur:
93 min.