Ana ana

Revolutie versus vrijheid

Hoe kun je als vrouw jezelf zijn in het hedendaagse Caïro? Het is de stad van de Arabische lente, maar de vrouwenrechten zijn onveranderd. 'Ana ana' is een zelfportret van vier jonge vrouwen die ons laten zien en voelen hoe ze strijden om zichzelf te kunnen zijn. Dit geeft een ontluisterend beeld van een geïsoleerd leven. Ze vertellen over het contrast tussen revolutie en vrijheid. ‘Soms heb ik het gevoel dat Egypte me opeet, mijn persoonlijkheid verslindt.’

Vlak na de revolutie in 2011 vroegen filmmakers Corinne van Egeraat en Petr Lom vier Egyptische vrouwen hun innerlijke wereld te openbaren voor de camera´s. Ze maakten van vier vrouwen één portret. Vier verhalen vervlochten ze met het portret van de stad Caïro. Dit deden ze op bijzondere wijze: aan de hand van de bekentenissen van de vier vrouwen vertellen ze het verhaal van de Arabische lente. Er wordt nauwelijks letterlijk gerefereerd aan het Tahrir plein en de opstand van het volk. Toch is de teleurstelling en eenzaamheid van de vrouwen goed voelbaar. En Egeraat en Lom monteren dit mooi in het portret van de stad.

De gekozen hoofdrolspeelsters voor de stilistische documentaire 'Ana ana' zijn geen doorsnee Arabische vrouwen. Het zijn eigenzinnige vrouwen die taboes proberen te doorbreken. Sarah Ibrahim is bijvoorbeeld videokunstenares die zichzelf beschildert en portretteert met de camera. En Sondos Shabayek is theatermaakster en leidt het project de Tahrir Monologen, een voorstelling die de verhalen van vrouwen in de revolutie vertelt. Alle vier de vrouwen zitten gevangen in een mannenwereld en in 'Ana ana' laten ze hun stille maar dappere strijd zien. Of ze nu zelf filmen of niet, ze weten ons als kijker te boeien met prachtige en ontroerende zinnen. ‘Wanneer ik film, was ik de stof van mijn ziel’, zegt één van de vier. Haar gezicht is vlakbij de camera. Op de achtergrond horen we verkeersgeluiden. ‘Wakker worden is het ergste moment van de dag’, zegt een ander. Soms zien we tranen, maar meestal lijken ze verhard.

Filmmakers Corinne van Egeraat en Petr Lom zetten het filmproject vlak na de Arabische lente op en deden een oproep via Facebook. Dit deden ze in samenwerking met de Townhouse Gallery in Caïro. Ze gaven de vier geselecteerde vrouwen een camera die zij deels als videodagboek konden gebruiken. De opnames zijn reflecties op de zoektocht naar hun identiteit. De een probeert strijdlustig taboes te doorbreken terwijl de ander bekent steeds geïsoleerder te leven omdat de omgeving niet accepteert dat ze als 24-jarige vrouw ongehuwd door het leven gaat. Ze kiest voor haar baan, ook al moet ze ’s avonds in haar auto achter vergrendelde deuren naar huis rijden.

De ´dagboekfragmenten´ worden afgewisseld met prachtige shots van wegwaaiend zand, lukrake beelden van buurtjes in Caïro en vooral veel shots van lege stoelen. Want de documentaire zit vol met symbolen. We zien een musje tegen het raam tikken. De vogel fladdert, probeert aandacht te trekken, maar komt niet binnen.

'Ana ana' werd eind vorig jaar al genomineerd voor een IDFA Award en is vooral het kijken waard om de abstractie. Een abstractie die de documentaire kunstig maakt. Wanneer één van de vier vrouwen toch het woord ‘Tahrir plein’ in haar mond neemt, zorgt dit voor een pijnlijk moment. ‘Het is mijn leven’, merkt ze op. Maar waar vecht ze voor? Is er hoop voor deze vrouwen in een land waar een revolutie de situatie verslechterd heeft? Het zijn vragen waar we mee blijven zitten en waardoor we een heel klein beetje de leegte en isolatie van de stille vrijheidstrijdsters in Caïro voelen.

Details Nu in de zalen
Regisseurs: Corinne van Egeraat, Petr Lom
Camera: Petr Lom, Sarah Ibrahim, Wafaa Samir, Sondos Shabayek
Jaar:
2013
Speelduur:
75 min.