Yuri Herrera, 'Voortekenen van het einde van de wereld'

De oversteek beschouwd

De jonge Makina maakt zich op voor vertrek. Ze verlaat Mexico voor Amerika, ervan overtuigd dat ze gewoon weer terugkomt. Ze gaat immers niet voor zichzelf, maar om haar vermiste broer op te sporen en hem terug te halen. Met behulp van een stel criminelen uit haar geboortedorp, steekt ze uiteindelijk de grens over. Makina heeft een brief van haar moeder bij zich en een pakje waarvan ze de inhoud niet kent. Ze houdt zich van de domme, zoals ze thuis als meertalige telefoniste ook deed. 'Je bent de deur, niet degene die erdoorheen gaat.'

In Amerika aangekomen beziet ze haar landgenoten die proberen de omschakeling naar een nieuwe cultuur te maken, wat hen nooit echt lukt. Bij het verlaten van hun geboortegrond namen ze 'foto's mee als een belofte, maar tegen de tijd dat ze terugkeerden, waren die foto's allang uitgewerkt.' Op zoek naar haar broer begrijpt Makina steeds beter wat er gebeurt met haar mede-immigranten en wordt haar vastberadenheid terug te keren steeds wankeler.

Herrera gebruikt de blik van zijn hoofdpersoon om inzicht te geven in de verschillen tussen culturen, maar vooral in de vervaging ervan wanneer een immigrant de grens is overgestoken. Ben je eenmaal vertrokken, dan kun je nooit echt terugkeren naar wat je was – hoe graag je dat ook zou willen. De overpeinzingen van Makina en de woorden van Herrera (zoals het steeds terugkerende en uitstekend gekozen woord 'finsteren') geven daar op een poëtische manier vorm aan, en slepen je al gauw mee in een beschouwende toestand. 'Als je een woord dat dit of dat betekent in een andere taal gebruikt, klinken de kenmerken van beide talen erin door: als je zegt Geef eens een vuurtje, terwijl zij zeggen Geef eens een lichtje, wat leer je dan niet allemaal over vuur en licht en over de handeling van het geven? Eigenlijk is het geen andere manier om dingen te benoemen: de dingen zelf zijn nieuw.'

De keuze om de aanduidingen van steden en omgevingen te vermijden draagt bij aan de kracht van het verhaal. Het zorgt tegelijkertijd voor meer abstractie én meer ruimte voor inleving. Zo ver van ons af hoeft het helemaal niet te staan. Herrera vertelt snel en bondig, laat aanhalingstekens achterwege en gebruikt in plaats daarvan alleen een hoofdletter om de start van het gezegde aan te duiden. Een stijl die de haast van Makina benadrukt, en ons nog sneller door het boekje heenjaagt. Waar we dat in andere boeken misschien vervelend zouden vinden, werkt het hier goed. In no time hadden we 'Voortekenen van het einde van de wereld' uit, en werden we achtergelaten in een wat verwarde, maar prettig beschouwende toestand.

De achterflap van het boekje deelt ons mee dat Herrera gebruik maakt van 'elementen uit de Griekse en Azteekse mythologie' en daarmee 'de harde werkelijkheid op een poëtische manier tot leven' brengt. Hoewel we het volmondig eens zijn met het tweede deel van die zin, geven wij zonder schroom toe dat we géén idee hebben van het eerste. Ieder van de negen hoofdstukjes zou corresponderen met de zogeheten dodenproeven – een mooie extra laag, nu we hem kennen. Maar ondanks ons gebrek aan kennis over de Griekse en vooral Azteekse mythologie ten tijde van het lezen, vonden wij 'Voortekenen' een bijzonder mooie vertelling van een onderwerp dat ons normaal gesproken vooral in rauwe verhalen en statistische weergaven bereikt. Herrera heeft ons mee weten te slepen, kennis laten maken met een wereld die ontzettend ver van ons afstaat, en ons vol in ons hoofd en hart geraakt. En dat in amper 100 pagina's. 

Details Fictie
Originele titel:
Señales que precederán al fin del mundo
Uitgeverij: Wereldbibliotheek
Jaar:
2014
Aantal pagina's:
107