Stefan Zweig, 'De wereld van gisteren'

Alle Menschen werden Brüder, of toch niet.

Onder het motto 'ken je klassiekers' geeft de Arbeiderspers sinds enige tijd de reeks 'Modern Klassiek' uit. Meesterwerken die niet meer in de boekhandel verkrijgbaar waren, krijgen hiermee een nieuwe kans. Na romans van Thomas Mann, Truman Capote en Jean-Paul Sartre is het nu de beurt aan 'De wereld van gisteren. Herinneringen van een Europeaan', de autobiografie van Stefan Zweig.

De naam van de Oostenrijker mag dan slechts bij een enkeling een belletje doen rinkelen, in het interbellum was hij een van de best verkopende auteurs in Europa. Zweig had zijn populariteit niet alleen te danken aan puntgave romans als 'Schaaknovelle' maar ook aan zijn maatschappelijk engagement. Als overtuigd pacifist was deze schrijver met Joodse roots namelijk een van de weinige uitgesproken tegenstanders van de Eerste Wereldoorlog. Ook na deze vier jaar durende catastrofe zette Zweig zich tevergeefs in voor meer begrip tussen de Europese volkeren. Met de opkomst van Hitler werd zijn droom van een eengemaakt Europa, en in een klap ook zijn hele leven, kapotgemaakt. Hij moest op de vlucht en kwam zo in Brazilië terecht. Daar pende hij zijn autobiografie neer, stuurde die naar zijn uitgever en pleegde in 1943 samen met zijn vrouw zelfmoord.

In zekere zin schetst Zweig in dit werk zijn ideale samenleving. De Oostenrijker die in 1886 geboren werd, pretendeert een realistisch beeld te geven van de tijd waarin hij leefde maar aan alles voel je dat hij deze periode romantiseert. Dit stoort echter nooit. 'De wereld van gisteren' is een prachtig geschreven boek dat een fascinerend tijdsbeeld schept. Zweig heeft daarbij zowel oog voor de inrichting van het dagdagelijkse leven als voor de grote politieke kwesties, die uiteindelijk twee keer tot een wereldbrand leidden.

Wanneer Zweig het over het bestaan van alledag heeft, is het enorm prikkelend om te zien hoe alles altijd en overal hetzelfde is. Ook honderd jaar geleden al maakte men zich blijkbaar zorgen over hoe de jeugd er veel te losse zeden op nahield. Bovendien was iedereen er toen ook van overtuigd dat ze in een tijd van nooit geziene technologische vooruitgang leefden, die uniek was in de hele geschiedenis. Als 'De wereld van gisteren' één verdienste heeft, dan is het wel de relativering van de drukdoende gewichtigheid waar onze tijd zo'n last van heeft...

Een ander fenomeen dat blijkbaar niet enkel een recente bezigheid is, is namedropping. Zweig gaat er zich in 'De wereld van gisteren' volledig aan te buiten. Het moet gezegd dat de man een indrukwekkende lijst prominenten tot zijn vrienden en kennissen mocht rekenen. Richard Strauss, Sigmund Freud, Walter Rathenau… zowat iedereen die toen iets betekende in de culturele, wetenschappelijke of politieke wereld, komt in deze autobiografie aan bod. Toegegeven, het overgrote deel van de namen die in 'De wereld van gisteren' genoemd worden, waren ons onbekend. Dat ligt uiteraard aan onze gebrekkige historische kennis, maar het geeft gelukkig ook aan hoe relatief roem is.

Als we dan toch een woord van kritiek op dit meeslepende boek moeten geven, dan richten we onze pijlen met veel graagte op de ondermaatse eindredactie. Om de zoveel pagina's stuit je immers op irritante spel- en zetfouten. Klassiekers van dit formaat verdienen veel beter. Dit mag de pret echter niet drukken. Bij het lezen van 'De wereld van gisteren' maak je immers kennis met Stefan Zweig, een legendarische schrijver die zich naast zijn literair werk dubbel plooide voor een ideaal: vrede, vrede en nog eens vrede.

Details Non-fictie
Originele titel:
Die Welt von gestern
Auteur: Stefan Zweig
Vertaler: Willem Van Toorn
Copyright afbeeldingen: Arbeiderspers
Uitgever: Arbeiderspers
Jaar:
2007
Aantal pagina's:
431