Sorj Chalandon, 'De vierde wand'

Een bijzondere missie

Het is 1974. In een door studentenprotesten geteisterd Parijs, onder een al dan niet correcte Palestijnse vlag, sluiten twee mannen een bijzondere vriendschap. George is overjaars student, pro-Palestijns, nazi-jager en grote theaterfan. Sam is een joodse theatermaker die dictatuur van de kolonels in zijn thuisland Griekenland ontvluchtte. De anders erg nuchtere Sam heeft één droom: het stuk Antigone van Jean Anouilh opvoeren in Beiroet, met acteurs uit alle strijdende partijen. Sam blijkt ongeneeslijk ziek en het is de ondertussen kersverse vader George die zich in een artistieke vredesmissie stort.

Gewapend met het schriftje van Sam reist George in 1982 af naar Libanon. In een land verscheurd door snipers en demarcatielijnen bezoekt hij één voor één zijn acteurs. Om ze te leren kennen en om een artistiek veto te krijgen van hun omgeving. Keer op keer lijkt het niet te gaan lukken. Staat een afvallige spelen voor een sjiiet immers niet gelijk aan een afvallige zijn? Op een ochtend komen ze samen de Palestijnse hoofdrolspeelster, de falangist, de druz, de sjiiet, de Armeniër. Ze ontmoeten elkaar midden de restanten van een kapotgeschoten bioscoop, waar de eenmalige opvoering van het stuk zou moeten plaatsvinden. Boven hun hoofden geen spots, maar de blote hemel. Er wordt gediscussieerd, niet over politiek, maar over theater. Of gaat het uiteindelijk toch allemaal over politiek? Daarna neemt de oorlog het over. Van repeteren is geen spraken meer.

In Parijs raakt George vervreemd van zijn gezin. In zijn hoofd woedt de oorlog voort. Hij, die in Antigone de rol van het klassieke koor op zich zou nemen, weet feit en fictie niet meer uit elkaar te houden. George keert terug naar Libanon, naar de volkeren die hem elk een stukje van hun land schonken. Het is september 1982. In de Palestijnse vluchtelingenkampen vinden massaslachtingen plaats.

Het is ongelukkige beeldpraak, maar deze roman komt binnen als een splinterbom. Telkens krijgt het verhaal meer betekenis, toch wordt het nooit te zwaar. Het steeds concreter wordende plan en later de aanzwengelende oorlog en de chaos in het hoofd van George zorgen voor een crescendo dat je op het puntje van je stoel houdt. 

Al van de eerste pagina verraadt de oorlogsverslaggever Sorj Chalandon zich. Van 1981 tot 1987 versloeg hij voor de krant Libération het Libanese conflict. George is grotendeels zijn alterego om zijn emotionele ervaringen van zich af te schrijven. Chalandon's taal is echter puur en zonder metaforische opsmuk. Zijn zorgvuldig beschreven scenes branden op het denkbeeldige netvlies van de lezer.

'De vierde wand' doet je de gevolgen van het post traumatische stress syndroom aan de lijve beleven. Daarnaast is het een ode aan vriendschap, idealisme en jeugd. Indirect schept het een beeld van de linkse milieus van het Frankrijk van de jaren zeventig, waar rotsvast werd geloofd in de kracht van theater. Cynisch is misschien het einde dat wordt ingeleid door de loop van een uitgerekend Syrische tank, waardoor ook vandaag een beetje binnensijpelt.

Onterecht bleef deze parel in Vlaanderen een beetje onder de radar. 'De vierde wand' is een boek om, net als de boodschap van hoop en vrede, aan elkaar door te geven. In godsnaam, lezen!

 

Details Fictie
:
vertalers: Kris Lauwerys
uitgeverij: Atlas Contact
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
296