Simon Carmiggelt, 'Kronkels in beeld gebracht door Dick Matena'

Niets en alles in één moment

Wie Bert Haansta's film 'Vroeger kon je lachen' - te bekijken via Youtube - anno 2019 ziet, krijgt een aardige indruk van de personages die Carmiggelts kronkels bevolkten.

Mensen die te luid lachen op de verkeerde momenten, mensen die genieten van de liefde in een park onder een prille lentezon en mensen die geen weet blijven met hun verdriet over het verlies van een naaste. Er gebeurt niets en toch gebeurt alles. Waarom? Omdat Carmiggelt een begenadigd observator was, voorzien van een schrijftalent waarmee hij iedereen wist te bereiken en te raken. Denk aan Anton Tsjechov, Willem Elsschot of Raymond Carver maar dan in een Amsterdamse biotoop.

'Hij richtte zijn loense blik op een lege stoel, die aan de andere kant van het bureau stond en vervolgde, na een korte pauze: "U is conducteur... bij de Nederlandse spoorwegen?"'

Aan het woord is meneer Fop, een schuchtere man die in zijn kamertje weerwraak neemt op een fictieve conducteur die hem in het werkelijke bestaan onheus behandelde. Vervolgens zie je hoe hij uitzinnig met een roe de kussens in zijn kamer te lijf gaat. Hij besluit met: 'Er is recht gedaan.'

Het is de wereld van Carmiggelt ten voeten uit. Carmiggelt zet de personages in zijn verhalen zo neer dat ze gaan leven in het hoofd van de lezer. Je ziet ze voor je. Met al hun hoop, twijfels en onvolkomenheden. 

Nadat hij het werk van Gerard Reve, Jan Wolkers en Willem Elsschot verstripte, liet Dick Matena zich voor deze verzameling korte verhalen inspireren door een keuze uit Carmiggelts verzamelde 'kronkels'. Matena's tekenstijl laat een Amsterdam zien dat zich hoofdzakelijk afspeelt in een wereld van weerbarstige bruine kroegen.

Matena's tekenwerk laat zich misschien het beste vergelijken met de soundtracks van Bernard Herrmann. Bij films als 'Taxi Driver' of 'Psycho' denk je niet in de eerste plaats aan de soundtrack, maar aan de totaalervaring. Zo is het ook met de tekeningen van Matena. Als lezer krijg je de indruk dat Carmiggelts kronkels en Matena's tekeningen altijd al bij elkaar hoorden.

Toen we als tiener tijdens de lange zomervakanties op bezoek gingen bij schoolvrienden, voelden we ons altijd thuis komen wanneer we in de boekenkast van hun ouders een bundeling vonden van Simon Carmiggelt. Bij sommige schrijvers voel je nu eenmaal dat ze tappen uit een emotioneel reservoir dat het louter individuele genoegen ver overstijgt.

Laten we hopen dat Carmiggelts werk via Dick Matena een nieuwe generatie lezers vindt.