Shusako Endo, 'Het meisje dat ik achterliet'

Over een eigen plaats in de wereld en het zoeken naar verlossing

De Japanse literatuur is voor vele lezers braakliggend terrein. Op Murakami na misschien, die een groot en internationaal publiek aan zich weet te binden. Toch willen we hier graag wijzen op het oeuvre van de Japanse auteur Endo (1923-1996) waaronder ‘De samoerai’ (1980) en het recent door Martin Scorsese verfilmde ‘Stilte’ (1966). Recent verscheen het oorspronkelijk in 1964 gepubliceerde ‘Het meisje dat ik achterliet’. Die nu vertaalde en heruitgegeven roman doet anno 2019 bijzonder actueel aan. Zeker in tijden waarin het #MeToo-gebeuren sterk de actualiteit beheerst.

In het naoorlogse Tokyo plaatst Endo twee jonge, arme en vrijgezelle studenten. In de povere, slecht verluchte verblijfsruimte die ze delen is er weinig aandacht voor studies, voeding of hygiëne. Hun dromen en ambities bestaan uit 'poen en een meisje'. Dat geldt misschien nog net iets meer voor Tsutomu Yoshioka dan voor Shigeo Nagashima.

Die eerste scharrelt via diverse omzwervingen (o.a. reclamefolders en drukwerk uitdelen...) een kostje bij elkaar en komt zo in aanraking met Morita Mitsu, een wat naïef plattelandsmeisje dat dagdroomt van beroemde filmsterren en acteurs. Wanneer zij elkaar ontmoeten, weet Yoshioka Mitsu te overhalen om een hotelkamer met hem te delen. Initieel voelde ze er weinig voor, maar als de universiteitsstudent Yoshioka haar de rug keert en zich voor het voor het eerst kwetsbaar en menselijk toont (de polio aan zijn rug doet even lastig), geeft ze alsnog uit een mix van verliefdheid en medelijden toe. In het groezelige hotelkamertje breekt hij haar weerstand volledig en vergrijpt zich aan haar, om zich vervolgens van haar te ontdoen.

Op die manier wordt het morele van Endo inzichtelijk. Hij zorgt ervoor dat je als lezer meeleeft met de arme studenten, dat je begrip en empathie voor hen ontwikkelt. Tot het je begint te dagen dat terwijl het verhaal zich verder ontwikkelt Endo je voor diverse morele vraagstukken plaatst. Waar ligt de grens tussen verleiding en net iets te ver gaande overtuiging? Hoe bijvoorbeeld verhouden plagerige en enigszins goedbedoelde grapjes en beangstigende assertiviteit zich tot elkaar? En wat met financiële / economische voorspoed versus het romantische idee van de allesoverheersende liefde?

Yoshioka studeert af, vindt een nette kantoorbaan en wordt tegen de verwachtingen in zelfs populair bij het vrouwelijke geslacht. Meer specifiek ontwikkelt hij, deels omwille van opportunistische redenen, gevoelens voor de dochter van zijn baas. Maar zijn geweten blijft continu aan hem knagen. Hij slaagt er nooit in om het verleden met Mitosuku volledig van zich af te zetten. Je voelt hoe hij met valse argumentatie zijn handelingen en gedrag wil blijven vergoeilijken ('ik ben niet de enige', 'ik ben toch niet anders dan de anderen'). Toch blijft de kwestie hem zijn hele leven bij. Zelfs in die mate dat het zijn innerlijke wereld leegrooft en de ontmoeting met de lieve, goede maar naïeve Mitsu blijvend sporen nalaat.

Het indrukwekkende ‘Het meisje dat ik achterliet’ bevat een eenvoudige en glasheldere vertel- en schrijfstijl. Een verhaal dat leest als een diepe, realistische en erg waarheidsgetrouwe herinnering uit ver vervlogen tijden. Met personages en verhaallijnen die de lezer nog lang zullen bijblijven. Endo had het wellicht niet kunnen voorspellen, maar deze uitstekende roman is anno 2019 actueel, prikkelend en hoogst relevant leesvoer.

 

Details Fictie
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
276