Selahattin Demirtaş, 'Morgenlicht'

Sterke vrouwen en de Turkse staat

Het Turks-Koerdische conflict is al sinds de jaren tachtig in volle gang, en het lijkt er niet op dat het vlot opgelost wordt. In de tussentijd blijft Erdogan aan de macht in Turkije en steekt hij zijn afkeer van Koerden steeds minder onder stoelen of banken. Een van de Koerden die slachtoffer werd van het regime is Selahattin Demirtaş. In 2015 slaagde hij erin de kiesdrempel te halen met zijn partij. Een jaar later werd Demirtaş opgepakt. Sindsdien schrijft hij vanuit de gevangenis en nam hij zelfs deel aan de presidentsverkiezingen van dit jaar, waar hij opnieuw derde werd (maar de kiesdrempel net niet haalde). Het verbaast dan ook niet dat zijn verhalenbundel ‘Morgenlicht’ een nauwelijks verholen kritiek op de werking van de staat is.

Twaalf korte verhalen waarin een vrouw de, al dan niet zichtbare, hoofdrol speelt. Een aantal zijn gebaseerd op zijn huidige leven, waaronder het eerste in de bundel: ‘De man in ons’. Hij observeert het mussenpaar dat in een hoek van zijn luchtplaats een nestje gebouwd heeft. Demirtaş schrijft een ode aan de kracht van de vrouw. Hij gebruikt het mussenpaar om aan te geven dat het vrouwtje degene is die alles doet: van het nest bouwen en eten maken tot bevallen (een twee-eiige tweeling!) en het beschermen van haar jongen en haar nest voor twee grote vogels, in het verhaal omgetoverd tot ‘hoge pieten’. De mannelijke mus 'hoefde niet meer te doen dan iedereen koeioneren’. Een minder luchtig verhaal is dat van Seher, het titelverhaal van de oorspronkelijke editie, die in haar goedgelovigheid met een jongen uit het dorp afspreekt omdat ze met hem wil trouwen, en het moet bekopen met verkrachting en dood. De familie-eer is gered door haar vader en haar broers. Of de werkster Nezo, die puur toevallig in een demonstratie terechtkomt, op haar hoofd wordt geslagen en bewusteloos opgepakt en berecht, en nu haar gevangenisstraf uitzit. In ‘Zo eenzaam als de geschiedenis’ is het een dochter die het schrijftalent van haar vader pas ontdekt als hij gestorven is. Onvoorstelbaar ironisch grappig is de brief die Demirtaş richt aan ‘de Gevangencommissie voor het Lezen van Brieven’: hij maakt hem extra lang opdat die ambtenaren zich maar niet zouden vervelen.

 

Demirtaş switcht tussen een lichte en vermakelijke toon en een meer journalistieke, objectieve observatie van gruwelijke en zware gebeurtenissen. Als bedtijdverhaaltjes zijn ze geenszins geschikt, maar de verhalen in ‘Morgenlicht’ stemmen wel tot nadenken. Het is onvoorstelbaar hoe, anno 2018, in een land als Turkije nog zulke praktijken aan de orde van de dag zijn. Het is ook onvoorstelbaar hoe een politicus vanuit de gevangenis deelneemt aan verkiezingen en alsnog de derde plaats weet te halen: in het land zijn zeker mensen die het niet eens zijn met de huidige gang van zaken. Demirtaş zou een Turkse Thomas Pynchon kunnen zijn en zijn versie van ‘Gravity’s Rainbow’ kunnen schrijven: een historische gebeurtenis gebruiken om iets totaal anders te vertellen. In Pynchon’s geval een kritiek op de Amerikaanse kartels van de jaren zestig, voor Demirtaş’ zou hij de Turkse staat nog scherper kunnen aanvallen. Hij heeft er zowel het talent als de ervaring voor. De aanschaf van ‘Morgenlicht’ is dientengevolge al een politieke daad op zich, iets wat niet veel auteurs kunnen prediken. Chapeau!

Details Fictie
Originele titel:
Seher
Auteur: Selahattin Demirtaş
Uitgeverij: Signatuur
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
126