Rachida Lamrabet, 'Vertel het iemand'

fraaie herinneringsroman

Verhalen vertellen, literatuur maken. Dat is de opdracht die juriste, mensenrechtenactiviste en schrijfster Rachida Lamrabet zich toeëigent. Zij werkt aan een veelzijdig oeuvre, dat ook teksten voor theater en film bevat (‘De handen van Fatma’, ‘Deburkanisation’).  Na haar messcherpe, prikkelende essay ‘Zwijg allochtoon’ gooit ze het over een andere boeg. Met ‘Vertel het iemand’ is er, na ‘Vrouwland’ en ‘Kind van God’, namelijk eindelijk terug een nieuwe Lamrabet roman.

‘Vertel het iemand’ beschrijft het wedervaren van een jonge, Frans-Marokkaanse tekenaar tijdens WO I. Er is de worsteling met identiteit en afkomst, al is het vooral de bedoeling om via zijn verhaal een stuk vergeten interculturele geschiedenis op te rakelen. Op deze roman na is er niet zo gek veel geweten of geschreven rond het lot van jonge Maghreb soldaten die samen ten strijde trokken aan het front. Het laat ruimte voor een bijzondere setting en een al even bijzondere thematiek.

Tegen een achtergrond van wereldoorlog en strijd aan de loopgraven weet Lamrabet met elementaire plotlijnen (een tekening, een enkele doorstreepte zin) haar slag te slaan. Zo is onder meer op te merken dat de schrijfster in deze roman niet echt uit is op een stevige uitdieping van personages. Niet toevallig blijven deze vaak, maar niet altijd naamloos. Op die manier wordt inzichtelijk dat het haar vooral gaat om de verdere verfijning van een bijzondere, uiterst poëtische vertelstijl. Zo komt het vertellen en de uitdieping van de gevoelswereld centraal te staan.

Vertrekpunt is de verwarrende zoektocht naar identiteit en afkomst. En dat onder meer via het dagboek dat de hoofdfiguur op schrift stelt. Een krachtige manier om aan te geven hoe woord en taal bijzonder belangrijk voor Lamrabet blijven. Dat merk je onder meer aan de vaak poëtische beschrijvingen met veel aandacht voor detaillering en precisie.

Toch gaat het verder dan vorm en stijl. En weet de auteur in deze roman belangrijke thema’s en onderwerpen aan te halen. Racisme, uiteraard. Maar ook het witte superioriteitsgevoel bijvoorbeeld. En meest van al: de vergeten en omzeggens volstrekt genegeerde rol van jonge Maghreb strijders tijdens WO I. Een deel van onze geschiedenis dat niet in de geschiedenisboeken te lezen is en hier een geromantiseerde vertaling krijgt. 

Knap bijvoorbeeld is hoe ze de lezer gaandeweg doet meeleven met de innerlijke verscheurdheid van het hoofdpersonage. Hoe ze vormgeeft aan conflictueuze familiale en sociale verhoudingen. En misschien vooral hoe ze met deze bijzonder intrigerende roman zowel ontroert, prikkelt als scherpe morele vragen aan de orde stelt. De kracht van het geschreven woord, net als de wazige en troebele grenzen van de vrije meningsuiting.

‘Vertel het iemand’ leest daarom als een verdere reactie en aanvulling op ‘Zwijg allochtoon’. Want ook al zijn er verschilpunten, het blijft haar gaan om verhalen vertellen. Vaker dan niet gaan die tegen het mainstream gedachtegoed in. Wat ‘Vertel het iemand’ vooral inzichtelijk maakt is dat de literair begaafde Lamrabet nog lang niet uitverteld is. En ja, ook al zijn er wat kritische kanttekeningen te plaatsen, toch blijft deze roman die nog netjes in WO I herdenkingsjaar 2018 verschijnt fier overeind.

 

 

 

 

Details Fictie
:
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
254