John Muir, 'In de wildernis'

De dingen bij de juiste naam benoemen

Op de kaft van deze bloemlezing zien we John Muir en president Theodore Roosevelt. Het jaar is 1903, de locatie is Yosemite Valley. Muirs artikels in The Century Magazine hadden ervoor gezorgd dat het gebied in 1890 beschermd werd. Natuur was er niet louter meer om te exploiteren, natuur was er nu ook omwille van de natuur zelf.

De invloed van Muirs artikels, beschouwingen en natuurbeschrijvingen in die periode vallen misschien het best te vergelijken met de schokgolf die Al Gore's 'An inconvenient truth' teweegbracht. Hij bracht de sequoia onder de aandacht, hij begreep als een van de eersten wat voor een geringe impact de indianen op de natuur hadden.

Onderweg in dit boek is het niet moeilijk om te vatten waarom Muir destijds kon rekenen op een miljoenenpubliek. Zijn toon is steevast lyrisch, zonder te verzanden in gratuite hyperbolen. Wanneer hij iets 'schitterend' of 'uiterst puur' noemt, twijfel je geen moment aan zijn oprechtheid. Hij wil niemand bekeren tot de natuur, maar door zijn onstuitbare enthousiasme wordt het erg moeilijk om je niet te laten overweldigen door zijn natuurbeschrijvingen.

Zijn schrijfstijl laat zich kenmerken door een tomeloze detailzucht. Akeleien, eunanus, zauschneria, eriogonum: ieder bloemetje wordt benoemd. Die drang om continu natuurfenomenen te duiden heeft naar ons gevoel niets te maken met intellectuele ijdeltuiterij, maar met een ontembare drift om de dingen bij de juiste naam te noemen.

Een stuk als 'De natuurreservaten in het westen' - waarin hij mensen oproept een maand lang rond te wandelen in de Rocky Mountains - valt op door zijn luciditeit. Muir sluit af met: 'Elke architectonische uitvinding van de mens en veel meer, is al voorzien, in de indrukwekkende stad Gods op aarde.'

In tegenstelling tot Jean-Jacques Rousseau ('Overpeinzingen van een eenzame wandelaar') heeft hij niet de neiging de natuur te beschouwen als een klankkast voor zijn emotionele verzuchtingen. Neen, Muir stelt zich dienstbaar op in dienst van de hem omringende schoonheid in de hoop iets daarvan te kunnen overbrengen op de lezer.

'In de wildernis' hanteert de natuur niet als route voor escapisme, maar als weg naar een beter begrip voor de ons omringende wereld.