Jiri Weil, 'Leven met de ster'

Over leven en overleven

Een tijdje geleden kregen wij het fantastische ‘HhhH’ van Laurent Binet onder ogen. In deze schitterende roman over het leven van Reinhard Heydrich, ‘de beul van Praag’, werd onze aandacht getrokken door de volgende zin: ‘Ik heb een geniaal boek gelezen dat zich afspeelt tegen de achtergrond van de aanslag op Heydrich. Het is Mendelssohn op het dak van Jiří Weil’. ‘Mendelssohn op het dak’ verscheen onlangs bij uitgeverij Cossee, maar wij hebben ons voorlopig zoet gehouden met het erg sterke ‘Leven met de ster’ van dezelfde joodse auteur.

Jiri Weil (1900-1959) ontsnapte aan deportatie naar de concentratiekampen door te doen alsof hij in de Moldau gesprongen was. Hierna dook hij onder tot het einde van de Tweede Wereldoorlog. Gelukkig overleefde hij de Praagse bezetting, want de belevenissen uit de periode 1940-1945 zetten hem ertoe aan voortaan de joodse thematiek te behandelen in zijn literaire oeuvre. Dit leverde hem heel wat naambekendheid op. Het is dan ook onbegrijpelijk dat Weil in ons taalgebied tot vandaag van de literaire radar verdwenen leek.

In ‘Leven met de ster’ maken we kennis met Jozef Roubicek, een jood die in volstrekte armoede leeft in Praag. Hij vernielt de weinige meubelen die hij nog bezit om zijn schamele appartementje warm te kunnen stoken en om de Duitse bezetter bij zijn dood zo weinig mogelijk waardevolle spullen te gunnen. Hij heeft zich volledig los weten te maken van zijn bezit en dat is lange tijd ’s mans grote kracht. We horen hier duidelijk de echo van het communisme, waarvan Weil een verwoed aanhanger was.

Roubicek leeft niet alleen los van alle bezit, maar ook nagenoeg zonder mensen om zich heen. Hij heeft enkel Thomas, een straatkat die zijn toevlucht heeft genomen in Roubiceks appartement en waaraan hij erg gehecht geraakt, en Ruzena, zijn geliefde die evenwel niet lijfelijk aanwezig is. Als deze twee personages afwezig zijn komen de Dood of de Honger op bezoek. Het is eenzaamheid troef in ‘Leven met de ster’.

Die keuze voor eenzaamheid valt perfect te verantwoorden. In oorlogstijd blijken niet veel mensen te vertrouwen. De mensen van de Joodse Gemeente dansen naar de pijpen van de Duitse bezetter, er zijn heel wat verraders onder het gewone volk en andere burgers lijken zich te verheugen op het feit dat Roubicek gedeporteerd dreigt te worden, want dan kunnen zij ’s mans woning misschien claimen. Gelukkig loopt ons hoofdpersonage af en toe nog wat hulpvaardige mensen tegen het lijf. Van hen leert hij dat het beter is de Duitse verordeningen, die het joodse volk enkel herkenbaarder maken en daardoor voor meer problemen zorgen, naast zich neer te leggen.

Deze eerste kennismaking met het werk van Jiri Weil is ons ten zeerste bevallen. In deze roman vinden we echo’s terug van het werk van Kafka en Proust. Gelukkig slaan uitgeverijen Cossee en Van Gennep nu de handen in elkaar om de auteur de aandacht te geven die hij verdient. Die andere bekende roman van Weils hand, ‘Mendelssohn op het dak’, ligt nu al klaar in onze vakantiekoffer.

Details Fictie
Originele titel:
Zivot s hvezdou
Auteur: Jiří Weil
Uitg: Van Gennep
Jaar:
2012
Aantal pagina's:
261