Jeanine Cummins, 'Wie omkijkt'

Heisa in de literaire wereld. Neem bijvoorbeeld de publicatie van Woody Allens memoires die eerst niet en nu dan wel weer zouden verschijnen. En ook rond de nieuwste roman van de Amerikaanse Jeanine Cummins 'American Dirt' (in het Nederlands vertaald als 'Wie omkijkt') is heel wat te doen. De roman ontvangt veel lof (Oprah, Stephen King...), maar er zijn ook kritische stemmen. Zo zou Cummins zonder al te veel kennis van zaken schrijven en zich royaal laten betalen voor een clichématig boek dat weinig voeling heeft met de complexe realiteit in Mexico. Allemaal koren op de molen van de uitgever dus, die daarom zelfs een geplande promotietournee in het water deed vallen.

'Wie Omkijkt' leunt op een dun plot. Het door drugsbaron Javier La Lechuza bestierde kartel Los Jardineros kaapt een verjaardagspartijtje in het Mexicaanse Acapulco en maakt via een koelbloedig uitgevoerde aanslag zestien slachtoffers. Waarop een dertigjarige boekenverkoopster (Lucy) en haar achtjarige zoon (Luca), beroofd van man/vader en familie, niets anders rest dan halsoverkop op de vlucht te slaan. Richting 'el norte', het beloofde land.

Er wacht hen een hels parcours vol onverwachte zijwegen, waarbij moeder en zoon geen andere optie zien dan de uiterst gevaarlijke La Bestia te nemen, een vrijwel continu voortdenderende goederentrein die erom gekend staat talloze slachtoffers te maken. Gelukkig krijgen ze tijdens hun zoektocht hulp en ondersteuning van de jonge Hondurese zusjes Rebeca en Soledad, met wie ze een band voor het leven scheppen.

Via een sober en eenvoudig basisidee (moeder en zoon in wanhoop op de vlucht) weet Cummins de lezer een op emoties gestoeld verhaal voor te schotelen. Maar daar hoort een fikse maar bij. Zo dient ook wel gezegd dat de Amerikaanse zich in dit dikke migrantenepos best veel vrijheden gunt en omstandig zijwegen verkent. Kortom: dit boek had heel wat voordeel uit een scherpere redactie kunnen halen.

Daarnaast geeft Cummins in het nawoord grif toe dat ze een bevooroordeelde insteek heeft. Door haar eigen voorgeschiedenis bijvoorbeeld, kiest ze nadrukkelijk voor het perspectief van de slachtoffers. Het zorgt er ook voor dat de uitdieping van achterliggende motieven van het daderschap (onder meer La Lechuza, een sluwe, maar angstvallig gevaarlijke drugsbaron annex bendeleider met wie Lucy een wat flirterige maar platonische relatie onderhoudt) hier ontbreekt.

Zelfs met een op zich prima basisconcept, weet Cummins de aandacht van de lezer niet blijvend vast te nemen. Daarvoor zijn bijvoorbeeld de talrijke uitweidingen te uitvoerig, hetgeen de impact en de slagkracht van het met Spaanstalig jargon verrijkt verhaal danig ondermijnt. Dit verhaal is dan wel uit het rauwe leven gegrepen, maar de verwerking ervan in deze wat gekunstelde migratieroman voelt ondanks de aanwezigheid van enkele aandoenlijke passages helaas te kunstmatig en articifieel aan. Een gemiste kans, want Cummins had hieruit - mits wat schaafwerk en uitgebreidere aandacht voor nuances en verhaalperspectieven - een uitstekend boek kunnen puren.

 

Details Fictie
Originele titel:
American Dirt
Jaar:
2020
Aantal pagina's:
480