Janneke de Bijl, 'Pogingen tot zomer'

Manoeuvreren op de vierkante centimeter

Een paar weken terug haalde A.L. Snijders in het weekblad van De Standaard het debuut van Janneke de Bijl aan. Opmerkelijk, want de meester van het zkv (zeer korte verhaal) is een koele minnaar van namedropping.

Snijders en de Bijl gebruiken het dagelijkse leven als grondmateriaal. Niet om over te gaan tot zwaar beladen confessies over hun zielenleven of om zich etaleren als uiterst schrandere geesten die zich vermaken met het onbeholpen gefriemel van hun medemensen.

'Donkere gedachten zijn op zich mooi in een tekst, maar als ze te donker worden valt er niets meer te schrijven behalve het woordje 'zwart''

De observaties en invallen zijn ultrakort geschreven, het effect vergelijkbaar met een puntige popsong. Op de achterkaft zie je hoe de Bijl met een Buster Keaton-achtige tronie in een kast gepropt staat. Het is een treffende evocatie van hoe deze stukjes op de lezer overkomen. Elk van de "573 grijsgallige observaties" wordt voorafgegaan door het betrekkelijk voornaamwoord 'dat'.

Doordat ze dicht bij zichzelf blijft, slaagt ze erin een persoonlijke toon te ontwikkelen. Zonder evenwel particulier te worden. Ze bekent niet op vakantie te kunnen buiten de geijkte verlofperiodes. Terwijl ze achter de computer zit, piekert ze zich een punthoofd of ze nu wel of niet iets mag opzoeken via google. Haar auto ziet ze als een vrijplaats omdat die - in tegenstelling tot haar huis - wel slordig mag blijven.

Soms duiken eenvormigheid of gratuite opmerkingen op ('Dat ik niet zo graag fictie lees. Er is al zoveel wat echt gebeurd, waarom zou je er dan nog ik-weet-niet-wat bij verzinnen?'). Maar vaker is dit soort het boek waarvan er te weinig geschreven worden. Licht zonder banaal te zijn, grappig zonder een 'lach-of-ik-schiet' houding.

De timing die de Bijl gebruikt maakt duidelijk dat we te maken met een cabaratier. In een stuk over het knippen van teennagels duikt op het eind plotsklaps Jantje Smit op. Het is spelen met de verwachtingen van het publiek en het is wat 'Pogingen tot zomer' tot zo'n aangenaam boek doet uitgroeien.

Dit is een werk wat je in kleine doses tot je neemt. Een opkikker waardoor je alweer snapt hoe grappig ons dagelijks gefriemel is.

 

Details Non-fictie
Uitgeverij: Nijgh & Van Ditmar
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
271