Ignaas Devisch & Jean Paul Van Bendegem, 'Doordenken over dooddoeners'

In de hel smelt al het goud

Hoe vaak zeggen we niet zonder na te denken: 'Ze gaan nog verschieten', 'Zo zijn we niet getrouwd', 'We zijn allemaal jong geweest' of 'Ik zou dat zo niet doen'? Het zijn stuk voor stuk dooddoeners waarvan ons de diepere betekenis ontgaat, laat staan dat we ons afvragen waar ze vandaan komen. Jean Paul Van Bendegem (1953) en Ignaas Devisch (1970), twee populaire filosofen die geregeld in de media opduiken, hebben nu in 'Doordenken over dooddoeners'  meer dan honderd dooddoeners kritisch doorgelicht en van commentaar voorzien.

Een fait-divers, 's avonds laat. Net op het moment dat je op het punt staat café Palace te verlaten tikt iemand op je schouder. Een aloude vriend die je al maanden niet meer hebt gezien. De man staat erop dat je een glas op zijn kosten drinkt. Je aarzelt, maar hij dringt aan. Uiteindelijk zeg je: 'Allez ja, nog eentje om het af te leren'. Volgens Devisch een paradox van jewelste. Wie zoiets zegt, heeft doorgaans meer dan één glas op. Hij bedoelt: wie ja zegt wil niets afleren, maar houdt aan zijn gewoonte van drinken vast.

'Gedrag is een koppig ding. Aristoteles wist het al en omschreef het als akrasia: iets doen tegen beter weten in. Dat doen we behoorlijk veel en ons gedrag maakt duidelijk dat de mens nooit zonder meer een rationeel denkend wezen is, maar evenzeer een vat vol verlangens en een gewoontedier.'

Veel ernstiger van aard is de inmiddels legendarische uitspraak van wijlen premier  J.L. Dehaene: 'Je moet een probleem maar oplossen als het zich voordoet.' Hier verwijst Devisch naar 'Boek der rusteloosheid', van de Portugese dichter Fernando Pessoa, die erop wees dat het wezen van een probleem is dat er geen oplossing is. Een nieuwe versie van Dehaenes uitspraak zou dus met andere woorden luiden: 'Je moet een probleem niet oplossen als het zich voordoet. Dat het zich voordoet wijst erop dat er geen oplossing is.'

Een andere dooddoener luidt: 'Ge gaat het niet meenemen als ge dood zijt', waarbij Jean Paul Van Bendegem noteert dat een atheïst niets meenemen kan omdat er geen plaats is waar hij heen kan, terwijl voor een vrijdenker alles zich hier en nu afspeelt. Wie een goed gelovige is, gaat naar de hemel, waar het materiële niet bestaat. En in de hel verbrandt het geld en smelt het goud. 'Dus wordt de boodschap: alles wat je hebt, moet je hier en nu uitgeven. Zorg ervoor dat je niets meer hebt als de dood zich aanmeldt, zodat je de hemel of hel vrij betreedt.'

Het zijn maar enkele van de 104 dooddoeners die het duo Van Bendegem en Devisch geestig en in een niet-academische taal becommentariëren en naar de diepere betekenis ervan op zoek gaan. Het is alvast uitkijken naar een vervolg, want heel wat dooddoeners - om nog te zwijgen over de gigantische voorraad - haalden helaas de eindselectie niet. Er is voor beide filosofen nog behoorlijk veel werk aan de winkel.

Details Non-fictie
Uitgeverij: Polis
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
237