Ignaas Devisch, 'Het empatisch teveel'

Hoe alom tegenwoordig is empathie?

Is de hedendaagse samenleving harder geworden? De mens onverschilliger? Feit is dat sociale ongelijkheid toeneemt en maatschappelijke tegenstellingen meer en meer op de voorgrond treden. Is het daarom dat de roep om meer empathie alsmaar luider klinkt? Ignaas Devisch, hoogleraar ethiek, analyseert in 'Het empathisch teveel' alle mogelijke aspecten van empathie, alsook de risico's die eraan zijn verbonden. Ook vraagt hij zich af of het een oplossing biedt voor tal van maatschappelijke problemen.

Alvorens de lezer met allerlei kritische beschouwingen over empathie te confronteren, wordt het begrip gedefinieerd: 'Empathie is het vermogen je in te leven in en meer te weten met wat je denkt dat de belevingswereld van anderen is.'

Met andere woorden het vermogen om je in de gevoelens van anderen in te leven. Iets wat allesbehalve vanzelfsprekend is. Devisch neemt dan ook van meet af aan duidelijk stelling tegen Roman Krznaric, een Australisch filosoof, die in 'Empathie: een revolutionair boek' poneert dat empathie de motor is achter sociale veranderingen, plus tegelijk een voorwaarde om rechtvaardigheid te bewerkstelligen.

Even interessant is zijn verwijzing naar Emmanuel Levinas die in 'Het Gelaat van de Ander' vanuit zijn ervaring van de Shoah een originele ethiek ontwikkelt:

"Zolang we geen levende personen voor ogen moeten houden, zolang het Gelaat van de Ander onzichtbaar blijft, hoeven we er niet aan te denken wie we hebben gedood.'

Ondanks alles laat Devisch er geen twijfel over bestaan dat empathie in het beste geval tot meer rechtvaardigheid in de samenleving leidt. Aan de andere kant kan het onze blik vernauwen omdat het focust op degenen die tot de emotionele verbeelding van het individu spreken. Of hoe emotionaliteit eenzijdigheid en selectiviteit in de hand werkt. De geboorte van een panda zal eerder het nieuws halen dan een knobbelzwijn dat veel minder aantrekkelijk oogt.

Is empathie momenteel alomtegenwoordig, het is zeer de vraag of het tot beter gedrag aanzet. Ignaas Devisch komt alvast tot deze conclusie: 'Meer empathisch zijn maakt ons niet noodzakelijk tot betere mensen en minder empathisch zijn niet noodzakelijk tot slechtere mensen.'

Het is alvast een niet geringe verdienste dat  'Het empathisch teveel' van Ignaas Devisch, in deze turbulente tijden, tot reflectie en genuanceerd denken aanzet.

Details Non-fictie
Ignaas Devisch, 'Het empatisch teveel'
Uitgeverij: De Bezige Bij
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
175