Franz Kafka, 'Brief aan mijn vader'

Tussen taal en realiteit

Het is verbazingwekkend hoeveel geschriften Franz Kafka (1883-1924) naast zijn romans  –'Het proces', 'Amerika of de verdwenen jongen' en 'Het kasteel'  en zijn brieven en dagboeken – heeft nagelaten. Teksten die bij wonder bewaard zijn gebleven en zijn ontwikkeling als schrijver laten zien. 'Brief aan mijn vader en ander proza uit de nalatenschap' bevat een uitgebreide keuze uit Kafka's literaire nalatenschap.

Het is inmiddels een publiek geheim dat Kafka's vriend Max Brod het als een opdracht beschouwde het oeuvre van zijn vriend niet alleen te selecteren, maar eveneens te redigeren. Een niet te onderschatten taak als je bedenkt dat heel wat van zijn geschriften – soms in nauwelijks leesbaar manuscript – niet eens een titel hadden. Om het dan nog niet eens te hebben over zijn opmerkelijke relatie tussen taal en realiteit.

Wat bij Kafka onder de noemer realiteit valt is een beklemmende wereld, waarin hij de lezer rondleidt, om hem vervolgens kennis te laten maken met personages die meer uit taal dan wat ook bestaan. In 'Blumfeld, een vrijgezel op jaren' heeft hij het over een man die volledig in de ban is van enkele ballen die hij op zijn appartement aantreft. Grenzeloze fantasie die het hier overneemt van wat voor fictie staat.

'Iedereen is op zichzelf, zowel Blumfeld als de ballen, ze zijn wel met elkaar verbonden maar ze hinderen elkaar niet. Alleen als Blumfeld zich een keer sneller omdraait en een bal daar niet snel genoeg op kan reageren, stoot Blumfeld hem met zijn knie aan.'

'De dorpsschoolmeester' is een ander verhaaluniversum dat Kafka dusdanig heeft opgebouwd dat het zo veel meer is dan een klassieke vertelling. Als in een niet nader genoemd dorp een reuzenmol wordt aangetroffen, zorgt dat niet zozeer voor beroering, dan wel voor discussie tussen een geleerde en een onderwijzer, die beiden de ik-verteller in de ban houden. 

Na dit en andere verhalen en prozafragmenten, waarin de schichtige schrijver dankzij pulserende volzinnen manifest aanwezig is, neemt alles een verrassende wending in 'Het hol'. Een verhaal waarin de realiteit het dit keer heeft gewonnen van de taal. Het is een story over een dierachtig wezen dat zijn ondergronds verblijf tegen alles en iedereen wil beschermen.

Als sluitstuk is er  'Brief aan mijn vader', een in alle opzichten schrijnende getuigenis over zichzelf.

'Dus waarom ben ik niet getrouwd? Er waren enkele hindernissen, zoals bij iedereen, maar het leven bestaat immers  uit het nemen van zulke hindernissen. Maar de zwaarste hindernis, helaas onafhankelijk van het individuele geval, was dat ik kennelijk geestelijk niet in staat ben te trouwen.'

Kafka lezen en herlezen, er zit nu eenmaal niets anders op!

Details Fictie
In Een Vertaling Van: Willem Van Toorn
Uitgeverij: Athenaeum
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
412