Fiona Mozley, 'Elmet'

Lyrische roman in donker Yorkshire

Fiona Mozleys debuut 'Elmet' was de wildcard voor de Man Booker Prize in 2017. De schrijfster greep er naast, maar het leverde haar zeker de nodige aandacht op. We ontvingen een 'ongecorrigeerd vooruitexemplaar' en waren benieuwd of het de kleine hetze waard is. 

'Elmet' speelt zich af in de rurale omgeving van Yorkshire. De naam Elmet verwijst naar het onafhankelijke Britse koninkrijk dat tot de zevende eeuw heeft bestaan. Het bijzondere aan Mozleys Elmet is dat het boek vrij tijdloos is. Er zijn auto’s en geweren in het boek, maar dat zijn dan ook direct de enige vormen van technologie die worden genoemd. De familie om wie het boek draait - de kinderen Cathy en Daniel en ‘papa’ John - leeft in de marge van de samenleving. Ze hebben zelf hun huis gebouwd op een ongebruikt stuk land. Ze voorzien in hun eigen voedsel: ze hebben een moestuin en schieten hun vlees met pijl en boog. Er zijn gevechten met de blote vuist, woonwagenbewoners en vooral veel wilde natuur. Het verhaal kan zich zowel anno 2018 als 1718 afspelen. 

‘Papa’ is een man met twee karakters. Hij is zacht en zorgzaam voor zijn zoon en dochter, maar wordt onrustig als hij te lang niet heeft gevochten. Die gevechten wint hij steevast. 
"Hij was een kop groter dan de langste van die mannen – papa was een reus. Zijn armen waren twee keer zo dik als die van hen. Zijn vuisten hadden de omvang van hun hoofd. Elk van hen had ineengedoken in zijn ribbenkast kunnen zitten, als een foetus in de schoot van zijn moeder."

Cathy is ongelofelijk sterk en heeft een onrustige natuur. Ze heeft een 'buitenhoofd' in tegenstelling tot haar broertje en verteller Daniel, die een 'binnenhoofd' heeft. Hij houdt van de ‘lessen’ van Vivien, een vriendin (en geliefde?) van papa, die met haar patchwork kussens en theetjes en willekeurige onderwerpen Cathy al snel irriteert. Daniel is de kok van het huis en degene die het huis mooi maakt. Hij draagt zijn haar en nagels lang en zijn T-shirts tot boven zijn navel; hij weet niet dat "dat raar is voor een jongen." 

Mozley heeft een lyrisch-poëtische stijl zoals je die ook tegenkomt bij Peter Verhelst. ‘Elmet’ is gewelddadig en donker. Het zuigt je mee in een draaikolk van gebeurtenissen, gezien door de ogen van de jonge Daniel. Een jongen die, ondanks zijn beperkte opvoeding, wel érg en dus ongeloofwaardig eloquent is. Soms komen daar prachtige zinnen uit die na honderd keer lezen nog steeds niet vervelen: "Hij was in elk geval boos zoals het voelt wanneer het is vermengd met liefde. Als verdriet, maar dan met energie voor een tussenkomst." Soms werkt het ook storend: "De dageraad ontsproot uit een zachtpaars ontluikende knop half-licht die bloederig openbloeide toen ik wakker werd."

De grens tussen proza en poëzie is vaag. Dit is zowel een kracht als een zwakte van het boek. De beschrijvingen van Daniels zoektocht zijn wel zonder uitzondering prachtig. De secundaire karakters zijn voornamelijk tweedimensionaal. Meneer Price wordt afgeschilderd als de schurk, met in zijn kielzog twee knappe, maar niet al te slimme zoons. Ook Vivien, die nochtans belangrijk is voor de ontwikkeling van Daniel, wordt neergezet als een warrige huismus die verder weinig bijdraagt aa het verhaal.

Al met al is dit een boek dat vaak bekoort en dat je niet zo snel weglegt, maar dat soms zowel te pretentieus als te weinig doordacht is om er ten volle van te genieten.

Details Fictie
Auteur: Fiona Mozley
Vertaler: Anneke Bok
Uitgeverij: Hollands Diep
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
251