Erik Vlaminck, 'Brandlucht'

We zijn wie we missen

Migratie is van alle tijden en nooit een evidente zaak, zo laat Erik Vlaminck zien in zijn nieuwe roman 'Brandlucht'. Tegen de achtergrond van sluimerend heimwee naar het thuisland ontvouwt hij het relaas van een meisje dat het plotse vertrek van haar vader nooit weet te verwerken. Het resultaat is een fraai boek, uitermate geschikt om een aantal sombere herfstavonden mee door te komen.

Gaston Verkest laat zijn vrouw en geboorteland België voor korte tijd achter uit economische overwegingen. Wanneer hij in zijn nieuwe thuishaven, het Canadese Saint-Thomas, de Nederlandse Mina huwt, blijkt zijn vertrek uit België toch niet zo tijdelijk te zijn. Gaston en Mina houden beiden angstvallig vast aan een rist culturele en culinaire patronen uit hun verleden. Elly is hun dochter, maar vooral Gastons oogappel.

De stereotiepe beelden die ze van elkaar hebben, zijn eveneens geënt op hun afkomst. In Mina's ogen blijft Gaston zich onderdompelen "in dorpsroddel, duivensport en wielrennen”. Mina van haar kant hangt een overtrokken romantisch beeld op van vroeger, door Vlaminck treffend geïllustreerd met een liefdesverklaring van Mina's oude aanbidder die zij zorgvuldig bewaart op de rugzijde van een lijst, niet toevallig 'De aardappeleters' van Van Gogh. Later komt Linda, Elly's dochter, te weten dat het in feite een gewone ansichtkaart was.

Ieder jaar reist Gaston voor een paar weken terug naar zijn moederland. Een van die reizen betekent het einde van zijn Canadeze avontuur. Hij keert voorgoed terug naar huis en zijn echte liefde. Vlaminck laat drie generaties vrouwen aan het woord, alledrie met een eigen kijk op hun onderlinge relaties die stuk voor stuk getekend zijn door de afwezigheid van Gaston. Slechts in een hoofdstuk roept hij Gaston ter verantwoording en geeft hem een kans zijn mening te ventileren. Zijn nuchterheid staat in schril contrast met Elly's moeizame verwerking van zijn vertrek.

'Brandlucht' is zorgvuldig opgebouwd. In eerste instantie schetst Vlaminck de migratiepijnen en de diverse manifestaties ervan bij elk van zijn personages. De humor die het donkere verhaal aanvankelijk opsmukt, laat Vlaminck gaandeweg achterwege. Elly komt de klap van haar vaders verraad nooit te boven. “De pijn en de vernedering zijn mijn vlucht.” De sfeer, meesterlijk neergezet door de auteur, kleurt inktzwart. Een keer is er een lichte opflakkering bij Elly en geniet ze van iets als nestwarmte in café Arizona, een Belgische kroeg waar ze belandt tijdens haar zoektocht naar Gaston.

Vlaminck verschaft inzicht in het moeilijke leven dat migranten te wachten staat. De auteur laat het voor de hand liggende thema van de cultuurwig tussen moeder- en migratieland onaangeroerd, behalve dan als instrument om de nostalgie van beide migranten te stofferen. 'Brandlucht' is veel meer dan een migratieroman. Vlaminck zoekt zonder grote woorden naar de littekens van menselijke interacties. Bijna achteloos laat hij die schaduw inwerken op de lezer. Zijn stijl is ingetogen, sober zelfs. Het is weinig schrijvers gegeven een stemming met een dergelijke intensiteit op te roepen. Hier is een vakman aan het woord.

Details Fictie
Auteur: Erik Vlaminck
Uitgever: Wereldbibliotheek
Jaar:
2011
Aantal pagina's:
246