Cyrille Offermans, 'Een iets beschuttere werkplaats misschien'

Een boeiende waaier aan onderwerpen

Het was al geruime tijd te verwachten dat Cyrille Offermans (1945), een van de meest prominente essayisten van Nederland, op een dag zijn observaties, notities en commentaren op gelezen boeken zou bundelen. 'Een iets beschuttere plek misschien' is een vlot leesbaar uitgebreid journaal van een begaafd maar vooral kritisch stilist. Tal van onderwerpen passeren de revue, van de jaren vijftig over Provo tot de islamitische Verlichting, maar telkens met het accent duidelijk op de literatuur.

Offermans' visie op de Nederlandse letteren na de Tweede Wereldoorlog is op zijn minst interessant. Hebben Reve, Hermans en Mulisch hun succes vooral te danken aan een breuk met allerlei taboes van een nog altijd christelijke cultuur, dan zijn volgens hem andere schrijvers even belangrijk. Zijn lijstje vermeldt onder anderen Leo Vroman, Lucebert, Bert Schierbeek, Hugo Claus, Remco Campert en Gerrit Kouwenaar. Stuk voor stuk auteurs aan wie de nodige aandacht wordt besteed.

Net als aan de Vlaming Paul de Wispelaere, de zogenaamde utopist van het kleinschalige, in wiens 'Het verkoolde alfabet' de weemoed om wat verloren en definitief voorbij is groter is dan ooit.

'Het verkoolde alfabet is onmiskenbaar Pauls magnum opus, maar misschien eerder nog - met een term uit de middeleeuwse scholastiek - zijn summa: een samenvatting, een synthese, een samenballing van alles wat hij eerder geschreven heeft.'

Evenzeer boeiend zijn de fragmenten waarin hij over politiek reflecteert, zoals de voorbije presidentsverkiezingen in Frankrijk, zijn ergernis over een foutief gebruik van het voornaamwoordelijk bijwoord, of waarom de Nederlandse cultuur na de Tweede Wereldoorlog zo sterk Angelsaksisch is georiënteerd.

Uit alles wat Offermans schrijft, blijkt dat hij zich voor alles als een eerlijk criticus profileert. Ondanks zijn vriendschap met Charlotte Mutsaers heeft hij zijn bedenkingen bij haar recente publicaties. Een en ander wijst erop dat hij zich aansluit bij Renate Rubinstein die Mutsaers originaliteit maar niets vond.

'Ik vond Koetsier Herfst, zacht gezegd, geen goed boek; en iets minder zacht: een irritant boek. Charlotte, dacht ik, is ook helemaal geen romanschrijver.'

Bladzijden vol lof zijn er dan wel voor Ivo Michiels, de in Frankrijk vereenzaamde schrijver die een rijk oeuvre heeft nagelaten, maar in Nederland vergeten is. Het belang van zijn 'Het boek alfa' kan ook vandaag de dag moeilijk overschat worden.

'Je zou Het boek alfa, meer dan zomaar een experiment in de traditie van het modernisme, een eerste, zeer vroege toepassing van de principes van minimal art op de literatuur kunnen noemen.'

'Een iets beschuttere plek misschien' is een intelligent maar vooral kritisch journaal, een evenwichtige mix van beschouwingen, herinneringen en essayistische commentaren, van een gezaghebbend Nederlands criticus. Afwisselend wrang en genereus, maar altijd met de focus op alles wat er in de literatuur uiteindelijk op het spel staat.

 
Details Non-fictie
Uitgeverij: De Arbeiderspers
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
564