'Breaking the silence. Getuigenissen van Israëlische soldaten uit de bezette gebieden – 2000-2010'

Wandaden zonder opsmuk of mooimakerij

Breaking the Silence werd in 2004 in Israël opgericht: een ngo die zich ten doel heeft gesteld de getuigenissen van voormalige soldaten uit de bezette Palestijnse gebieden vast te leggen. In het boek wordt een selectie uit deze getuigenissen gepresenteerd, getuigenissen die de harde werkelijkheid van het werk van de Israeli Defense Forces laten zien, zonder enige opsmuk of mooimakerij. Het zijn stuk voor stuk observaties die het beleid flink te kijk zetten, maar die  lang niet altijd gepaard gaan met een verlangen naar vrede tussen de twee groepen in het conflict.

Het boek is in vier stukken verdeeld: preventie, scheiding, structuur van de samenleving en wetshandhaving. Het zijn tevens de vier beleidsaspecten van Israël ten opzichte van de Palestijnse gebieden. Die aspecten staan in de praktijk gelijk aan iets heel anders: de intimidatie van Palestijnen, verdeel en heers, het onmogelijk maken van een normaal dagelijks leven en een rechtssysteem waarin Palestijnen als inferieur worden beschouwd en kolonisten vaak actief militair handelen beïnvloeden. De opdeling is uiteindelijk een wat arbitraire manier om orde aan te brengen in de stortvloed aan observaties. In alle getuigenissen komen meerdere aspecten, zo niet alle, aan bod.

In de bundel is gekozen voor een zo realistisch mogelijke weergave: 'Het zijn allemaal ooggetuigenverslagen, tenzij anders vermeld, en ze worden hier letterlijk geciteerd, met slechts kleine wijzigingen in de taal om identificerende details te verwijderen of een militaire term te verklaren.' Deze vorm maakt de getuigenissen indringend en ongemakkelijk realistisch, maar zorgt tegelijk voor verwarring. Het geheel is fragmentarisch van opzet, waardoor de lezer keer op keer midden in een gesprek valt, en zijn balans moet  hervinden. Dat gevoel is niet verkeerd, maar vanuit de redactie hadden ze iets meer de hand kunnen reiken naar het publiek, om de verhalen te gronden en begrijpelijk te maken. Een nabeschouwing had daar eveneens aan kunnen bijdragen.

De getuigen komen uit alle lagen van de bevolking, zijn mannen en vrouwen die dienst deden in enorm uiteenlopende rangen. Rode draad is de onzekerheid en twijfel die bij iedereen toeslaat:  na een naïeve start ontstaan afschuw en onmacht of angst om iets te veranderen. Confronterend om te lezen is dat de soldaten die aan het woord komen ondanks hun meer dan kritische toon ook zeker hebben bijgedragen aan de moedwillige vernederingen van Palestijnen. 'Het was gewoon cool', is een opmerking die regelmatig gemaakt wordt. Daar tegenover staat de opvallend vaak terugkerende vergelijking met het naziregime, observaties die de soldaten zelf haast niet durven te maken maar die ze steeds terloops noemen.

Lastig vonden wij vooral het gebrek aan context, niet zozeer van het conflict, maar van de omstandigheden van de interviews. De anonimiteit van de geïnterviewde soldaten is te begrijpen, maar een schets van de situatie waarin de interviews werden afgenomen en wat meer gegevens over de interviewers had ervoor kunnen zorgen dat de lezer de informatie beter had kunnen plaatsen. 

'Breaking the silence' weet op een bijzondere manier een indruk te geven van de verbijsterende realiteit in de bezette gebieden. De vorm die gekozen is,  draagt daar zeker aan bij, maar maakt het de lezer ook moeilijk: meer dan vierhonderd pagina's aan narigheid zijn lastig te lezen, laat staan te verwerken. Fatsoenlijk samenvatten is in een recensie als deze geen optie. Gaan lezen dus. Het is de moeite waard, maar zorg dat je jezelf de tijd geeft om het te laten bezinken. 

Details Non-fictie
breakingthesilence-arbeiderspers
Originele titel:
Our Harsh Logic
Uitgeverij: Arbeiderpers
Jaar:
2012
Aantal pagina's:
414