Boris Pasternak, 'Brieven'

Een leven onder strenge censuur

Boris Pasternak (1890-1960) mag dan wel dankzij de verfilming van zijn roman 'Dokter Zjivago' - bekroond met de Nobelprijs - populair zijn, als auteur had hij het lang niet makkelijk om in het toenmalige Rusland te overleven. Een uitgebreide selectie van zijn brieven maakt nu duidelijk hoe turbulent zijn leven was. En hoe hij steun zocht bij schrijvers en familie die in het Westen in alle vrijheid konden leven en publiceren. 

In een nawoord wijst vertaalster Petra Couvée erop dat Pasternak een hekel had aan een dagboek houden. Hij vond het een manier van slordig werken, die hij als 'halfgeformuleerde chaos' omschreef. Om die reden schreef hij invallen, impressies of dagelijkse voorvallen in brieven neer, bestemd voor vrienden en familieleden in het Westen. Hoewel een groot deel hiervan verloren is gegaan, bleef er - ondanks een strenge censuur - gelukkig voldoende correspondentie bewaard voor een fors boek. Pasternak slaagde er namelijk in de Russische overheid, die hem nauwlettend in het oog hield, te slim af te zijn door briefkaarten die hij niet ondertekende in het Frans of Engels te versturen.

Wie zijn brieven leest, valt een aantal vaste thema's op: dat hij tegenover zijn vader Leonid, een kunstschilder, op artistiek vlak tekortschiet, het jodendom - Pasternak voelde zich meer Rus dan jood - en zijn talloze verzoeken om materiële hulp.

Hoe hij met zijn liefdesleven hopeloos overhoop ligt, valt te lezen in de brieven die hij zendt naar Zina, plus de afscheidsbrieven die bestemd zijn voor Zjenja, zijn eerste vrouw.

'Ik begon haar handen te kussen, alsof ze mijn reddende engel was, smeekte haar te begrijpen dat ik Zina verafgoodde, dat het tegennatuurlijk was te vechten tegen dat gevoel en als bedwingen zelfs al mogelijk was, ons dit geen geluk zou brengen.'

Evenzeer literair informatief zijn Pasternaks missives aan literaire kennissen. Aan Albert Camus laat hij weten dat zijn roman 'L'Etranger' een diepe indruk op hem heeft gemaakt. Dat Rainer Maria Rilke hem na aan het hart ligt blijkt uit een schrijven waarin hij zich afvraagt of hij al dan niet nog leeft.

'Toen ik over Rilke las, ben ik gewoon keihard in huilen uitgebarsten. Zo verwonderlijk is dat niet! Een tijd lang, dat wil zeggen na de zevenjarige doffe breuk tussen Europa en Rusland was ik bang dat Rilke niet meer leefde en met die angst ging ik naar het buitenland.'

En dan zijn er nog zijn verzoeken naar politieke leiders. Stalin smeekt hij de man van dichteres Anna Achmatova vrij te laten en van Nikita Chroesjtsjev verlangt hij in een niet verstuurde brief bescherming en financiële hulp.

'Brieven' werpt een helder licht op de schrijver en mens Boris Pasternak. Een getormenteerd man, die er ondanks een strenge censuur in Rusland wonderwel in slaagde overeind te blijven en nu als schrijver in de juiste literaire en sociale context wordt geplaatst.

Details Non-fictie
In Een Vertaling Van: Petra Couvée
Uitgeverij: Uitgeverij Van Oorschot
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
449