Bart Koubaa, De leraar

De maatschappijkritische onderwijsthriller bij uitstek

Aan lerarenromans was er de laatste maanden geen gebrek. Zo dingt Rob van Essen met ‘Visser' mee voor de Libris literatuurprijs en houdt Daniel Pennac in ‘Schoolpijn' een vurig pleidooi voor de terugkeer van passie, rust en bevlogenheid in het onderwijs. Sinds kort is er een nieuwe lerarenroman uit, ‘De leraar', waarin Bart Koubaa de lezer met verstomming weet te slaan met de vaak cynische en voluit racistische uitlatingen die in menige leraarskamers in beroepsscholen plaatsvinden. De roman - een boek vol maatschappijkritiek en psychologische thriller in één - is op weg om een kleine klassieker te worden in de Vlaamse Letteren.

Het hoofdpersonage is een uitgebluste 55-jarige leraar die al 27 jaar ‘Algemene Vakken' op de afdeling automechanica doceert op een beroepsschool waar het merendeel van de allesbehalve gemotiveerde scholieren van allochtone komaf is. Via de uitlatingen van de cynische en zure protagonist ‘De Kraai' - de bijnaam van de leraar - stelt Koubaa gaandeweg een lijstje op van de zich opeenstapelende onderwijsellende: het touwtrekken om een vaste benoeming, leraren met hartkwalen of gebrand op ziekteverlof, de overbelasting van leerplannen, het verschrikkelijke taalgevoel van de leerlingen. Het zijn enkele voorbeelden van onderwijszaken die Koubaa aan de kaak wil stellen.

Naast een openbare aanklacht tegen zaken die mislopen in het hedendaags onderwijs, is ‘De leraar' ook een goed opgebouwde roman waarin ook humor een plaats heeft. Bepaalde fragmenten worden op luchtige wijze verteld, maar anderzijds zweeft er ook een sluier van mysterie doorheen de roman. Zo wordt er al vanaf het begin verwezen naar ‘het voorval'. De inhoud van dit incident komt op het einde van de roman pas boven water, wel duidelijk zichtbaar is dat dit voorval voor De Kraai van cruciaal belang is.

Het personage van De Kraai geeft zichzelf niet vlug prijs en blijkt achteraf ook niet te zijn wie hij in eerste instantie lijkt. Het is pas in de epiloog van de roman dat de ware aard van De Kraai zichtbaar wordt, wat de lezer gegarandeerd met verstomming zal doen slaan. Zo blijkt dat het lesgeven op zich voor De Kraai de dagelijkse gang van zaken is, maar dat wat er na de lessen zich in zijn huis afspeelde, pas het echte werk betrof. Het verbazingwekkende slot van deze psychologische thriller willen we niet verklappen, dat de kaft het gezicht is van de Amerikaanse seriemoordenaar - kannibaal Albert Fish is, is slechts een hint.

In het boek komen ook de grenzen van de menselijk moraal aan bod. Aanvankelijk is De Kraai een verstandige man met gevoel voor humor, maar op een gegeven moment slaan zijn stoppen door. Is dat omdat hij ziek geboren is? Omdat zijn vader hem verlaten heeft toen hij zes was? Of omdat hij het slachtoffer werd van een uit de hand gelopen grap? Koubaa laat het antwoord op deze vragen geheel open voor de lezer. Het einde van de roman is gewoonweg beklijvend en laat de lezer wel even huiveren. Omdat alle stukjes van de puzzel plots in elkaar passen, zou je al bijna het boek opnieuw van voor af aan willen lezen.

Wie eerder werk heeft gelezen van Koubaa, herkent in ‘De leraar' ook enkele van zijn geliefkoosde thema's: Japan, de neurologie en fotografie. ‘De leraar' wordt wel eens vergeleken met ‘Bint' van Ferdinand Bordewijk. In het boek dat in 1934 verscheen en zich in een school afspeelde, stond de verhouding tussen tucht en orde centraal en het zorgde destijds voor heel wat kritiek. ‘De leraar' is bedoeld om wat kritiek of alleszins debat op te wekken, een ideale ‘Bint' van de 21ste eeuw.

Details Fictie
Auteur: Bart Koubaa
Uitgever: Em. Querido's Uitgeverij BV
Jaar:
2009
Aantal pagina's:
283

Nieuwsbrief 7/7