Antonio di Benedetto, 'Zama'

Nerveus, ijdel en lafhartig

Het duurde zestig jaar voor deze Argentijnse roman werd vertaald naar de Engelse taal, een onwaarschijnlijk lange periode. Onmiddellijk werd hij onthaald als een 'verloren meesterwerk', een hysterische typering waarmee je als lezer natuurlijk niets mee kan aanvangen.

Zama laat zich kennen als een historische roman, maar is in de eerste plaats een karakterstudie van een nerveus, ijdel en kwaadaardig individu. In het Paraguay van de achttiende eeuw is Don Diego de Zama gestationeerd als dienaar van de Spaanse kroon. Wat zijn taak precies omhelst, daar heb je als lezer het raden naar. Het is de vraag of Don Diego dat zelf weet, want zijn dagen vult hij met maté drinken en onbeschaamd rokkenjagen. Zijn belangrijkste activiteit lijkt te bestaan uit het cultiveren van het waanidee dat hij superieur is aan alles en iedereen. Zo laat hij bijvoorbeeld 's ochtends zijn beschuit liggen, want "eten en kauwen kwam me platvloers voor".

Don Diego's houding zorgt ervoor dat hij zichzelf tot eeuwige buitenstaander transformeert. Hij is nooit in staat tot een oprechte conversatie, wanneer een vrouw hem aanspreekt is iedere zin van haar "een list". Dat levert een benauwend portret op van een geknelde ziel, die wanhopig op zoek is naar conversatie. De manier waarop hij contact zoekt met vrouwen doet - ondanks zijn waanzinnige hoge eigendunk - denken aan de hoofdpersonages van Charles Bukowski: hongerig en op het randje van het perverse.

De maniëristische taal waarvan Don Diego zich bedient wekt beurtelings lachbuien en afschuw op. Zo zoekt hij bijvoorbeeld zijn in deplorabele levensomstandigheden levend zoontje op, wat volgende overpeinzing oplevert:

'Om aan voedsel te komen, steekt een uitgehongerde kip haar snavel evenzogoed in het ontvleesde bot van een rund als in het oog van een kind, als dat alleen en hulpeloos over de grond scharrelt.'

Niet meteen het soort man die je uitnodigt voor een avondvullend gezelschapsspel. Vreemd hoe een eigengereid boek als Zama jarenlang enkel bekend bleef in Zuid-Amerika. Wie houdt van pathogene schoften zoals Humbert Humbert of Raskolnikov zal deze lafhartige, maar briljant formulerende Zama aan het hart drukken.

Details Fictie
Vertaler: Aline Gastra van Loon
Uitgeverij: Lebowski
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
288