Antionio Scurati, 'M, de zoon van de eeuw'

Zwarthemden, geweld en politiek

Auteur Antoni Scurati kan je geen gebrek aan lef verwijten. Want een roman, wat zeggen we: een epische trilogie, schrijven over de meest beruchte Italiaan ooit, het is geen kattepis. Het is vertellen over de donkerste pagina's uit de recente Italiaans geschiedenis en tegelijkertijd ermee afrekenen. Het is een dissectie van Mussolini's geest met het risico er onherroepelijk in te verdwalen. Het is flirten met de donkere kant van de geschiedenis. 

De schrijver begint zijn verhaal in 1919. De fascistische orde bestaat al, zij het marginaal. In achterkamertjes preken ze revolutie. Ze willen het bestel op de schop en teren op het ongenoegen van de soldaten na WOI. Italië stond toen aan de zijde van de winnaars, maar werd in de besprekingen achteraf grotendeels genegeerd. De soldaten die de hel overleefden beschouwden dit als een kaakslag, vinden de regering een bende slappelingen en willen gerechtigheid. De vijand: het huidige socialistisch/communistische bestel dat ook nog eens steun zoekt in het Rusland van Lenin en Stalin. Het is dezelfde bron waarop ook Hitlers rijk initieel zal teren.

Daarna worden we meegenomen op de rollercoaster die eind '24 zal eindigen in de officiële aanvaarding van Mussolini en zijn zwarthemden. Naarmate de impact van Mussolini groeit, stijgt ook het straatgeweld. De fascisten verkondigen van in het begin dat geweld eigen is aan hun revolutie. Het schiereilend verzandt in een burgeroorlog. Musolini verdeelt en heerst, regelt zaken in achterkamers, ontpopt zich tot de ware leider van de fascisten en gebruikt het nodige gekonkel om zijn doel te bereiken. Ook hier zijn de gelijkenissen met zijn Duitse tegenhanger al duidelijk. Deel 1 van de trilogie is klaar.

De auteur liet in interviews achteraf uitgebreid noteren dat alles wat er in de roman te lezen valt, gebaseerd is op historische bronnen. Het staat ook prominent op de eerste pagina van zijn turf. En om zijn gelijk te bewijzen vind je na bijna elk hoofdstukje ook de teksten die gebruikt worden om de tekst aan te kleden. Scurati's kennis over zijn onderwerp is onmiskenbaar indrukwekkend maar weegt ook op het boek. Het is alsof de auteur in elke zin wil bewijzen hoeveel hij eigenlijk wel van zijn onderwerp weet. Het maakt het boek helaas nodeloos zwaar.

Ook het geweld werkt op den duur afstompend. Bijna elke pagina gaat er wel een knokploeg aan de slag. Naarmate de tijd vordert groeit ook de weerstand tegen het geweld bij de leiders van de beweging. Ze beseffen dat als ze ooit aan de macht willen komen, het hen mettertijd zal schaden. Maar het is niet indijkbaar. Helaas wordt dat te pas en te onpas in de verf gezet. Daarnaast is dit boek ook stilistisch geen hoogvlieger. We vermoeden en hopen dat het een keuze is van de schrijver om de leef- en denkwereld van Il Duce te beschrijven, maar het maakt het lezen soms een opdracht.

Het is gelukkig niet allemaal kommer en kwel want de schrijver houdt er, ondanks onze hierboven geuitte bezwaren, wel de vaart in. Het boek leest als een politieke thriller en door de cadans blijf je wel verder lezen. Conclusie: 'M, de zoon van de eeuw' is niet het meest aangename boek om te lezen (daarvoor is de stijl te log) maar wel essentiële literatuur. Geef het het voordeel van de twijfel.

 

Details Fictie
Auteur: Antonio Scurati
Vertaald Door: Jan van der haar
Uitgeverij: Podium
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
851