Annemiek Recourt, 'Moralist van de ontrouw: Jan Greshoff (1888-1971)'

Het levensverhaal van een literair promotor

Meer dan ooit zit de biografie als literair genre in Nederland in de lift. Na Albert Verwey, Jan Wolkers, Lucebert, Slauerhoff en Remco Campert is Jan Greshoff nu aan de beurt. In 'Moralist van de ontrouw' publiceerde cultuurhistoricus Annemiek Recourt een uitvoerige studie over het leven en de literaire betekenis van deze Nederlandse dichter en schrijver die ooit bepaalde wie de Republiek der Letteren mocht binnentreden.

Greshoff, zowel als dichter, criticus, essayist en uitgever alomtegenwoordig in de Nederlandse letteren, was in alle opzichten een gerespecteerd iemand. Tot zijn ruime vriendenkring behoorden zowel Hendrik Marsman, Simon Vestdijk, Menno ter Braak, Edgar du Perron, als de Vlamingen Willem Elsschot, Karel van de Woestijne en Jan van Nijlen. Als geen ander had hij een neus voor ontluikend talent. Zo is hij lovend over 'Archibald Strohalm', het debuut van Harry Mulisch, prijst hij het poëtisch taalgebruik van Cees Nooteboom in 'Philip en de anderen', maar heeft hij weinig woorden van lof voor 'De Metsiers' van Hugo Claus. 'Ik heb altijd gelijk' van W.F. Hermans wordt als weerzinwekkend afgedaan. Met de Nederlandse poëzie is het volgens hem al niet veel beter gesteld. Vijftigers als Lucebert, Bert Schierbeek, Gerrit Kouwenaar en Remco Campert - ze gelden algemeen als dichters van de vernieuwing - vinden in zijn optiek nauwelijks genade.

'Er schuilt, voor mij althans, iets roerends en iets komisch in de ernst waarmede de jongelui zich over deze proefnemingen uitspreken. Ik vind zulke herhalingen van proefnemingen al dikwijls elders gedaan machteloos.'

Het is in de denkwereld van Greshoff allemaal het gevolg van de sociaaldemocratie die alles gelijkschakelt. Een land waar schrijfster Anna Blaman populair is, moet volgens hem een ordinair land zijn.

Vermoedelijk omdat hij er niet langer kan aarden wijkt hij naar Brussel uit. Hij zal er twaalf jaar wonen om ten slotte in mei 1939 definitief naar Zuid-Afrika te verhuizen. Een emigratie die hem niet in de koude kleren blijft zitten, net zo natuurlijk als het schip de Springfontein Marseille richting Zuid-Afrika verlaat: 'Mijn leven werd afgesloten op 18 mei 1939, de dag waarop ik te Marseille de Springfontein betrad.' Anderhalve maand later viel Duitsland Polen binnen.

Met 'Moralist van de ontrouw' schreef Annemiek Recourt een allesomvattende biografie van een literair fenomeen, een pleitbezorger van het betere boek. Maar evenzeer een must voor wie de literatuur in de Lage Landen in een breder perspectief wil zien.