Ali Smith, 'Lente'

Zoals gebruikelijk zet Smith in 'Lente' van meet af aan de toon. Vlijmscherp, bikkelhard en maatschappijkritisch. Net zoals bij de voorafgaande delen springen de allereerste pagina’s in het oog. Erg opvallend, daarmee weet ze de belangstelling van de lezer direct op te wekken. Smith draait ook zeker niet om de hete brij heen, maar spreekt onverbloemd. Zo lijken de eerste zinnen turbulent, wild en chaotisch. 'Wat we (niet) willen' is het motief: koude, naakte, bikkelharde feiten: ja. Verruwing en verrechtsing: neen. In slechts een handvol pagina's weet Smith op die manier de belangrijkste thematische krijtlijnen van deze roman zoals identiteit, migratie en (massa)media bloot te leggen.

Gelukkig blijft het ook verderop interessant. Zo brengt Smith de lezer in het spoor van de wat ouder wordende film- en televisieregisseur Richard, die aan het eind van een lange carrière vol hoogtes (de jaren 80) en laagtes zit. Als zijn samenwerkende partner Paddy (die symbool staat voor bedachtzame eruditie en boekenwijsheid) aan kanker overlijdt, weet hij geen blijf meer met zichzelf. Hij vertrouwt zijn gekende wereld niet meer en loopt radeloos verloren in gesprekken met zichzelf en/of zijn (fictieve) dochter.

Richard krijgt het script voorgeschoteld van een film over Katherine Mansfield en Rainer Maria Rilke, een project waar Paddy erg veel interesse in vertoonde. Beide iconen zouden omstreeks 1922 in een Zwitsers hotel verbleven hebben, zonder elkaar echt ook ooit ontmoet te hebben. Het idee van de verfilming doet zowel Richard als Paddy watertanden, al ligt hun concept mijlenver af wat van Terp beoogt. Die ziet het groots en ambitieus, terwijl Richard zijn afkeur en zijn afwijzen duidelijk te kennen geeft.

Tussen de regels door wordt inzichtelijk dat Smith van dit stuk deels ook een ideologische cultuurstrijd maakt (als ze terloops de sluiting van openbare bibliotheken meldt). De oude wereld maakt plaats voor een nieuwe, hetgeen gepaard gaat met talloze onzekerheden. Tezelfdertijd verlegt ze slim de focus naar de impact daarvan op het individu. In dit geval: Richard.

Ook in het tweede en derde luik voel je die dwingende toonzetting. In het tweede hoofdstuk wordt Brittany Heel naar voren geschoven, een jonge, zelfbewuste toezichthoudster, werkzaam in een detentiecentrum voor illegale vluchtelingen. Daar doen de wildste verhalen de ronde over een erg jong meisje dat mirakels voor elkaar krijgt. Als bij schijnbaar toeval komt Brittany op de bus naar haar werk in aanraking met de twaalfjarige en klaarblijkelijk bijzonder begaafde Florence. Die laatste wil tegen eender welke kost naar de plek op de ansichtkaart die ze bij zich heeft, al is initieel niet erg duidelijk waarom.

En dan komen al die verschillende plotlijnen elkaar op de meest wonderlijke wijze tegen. De verstrengeling gebeurt traag, maar het mist zijn effect zeker niet. Prachtig hoe Smith erin slaagt om de verschillende puzzelstukjes (Rilke, Mansfield, Chaplin, Shakespeare...) volledig op hun plaats te doen vallen.  

Met 'Lente' bewijst de Schotse nogmaals haar schrijftalent. Ze bedient zich van erg strategisch gekozen thema's (Brexit, populisme, fake news...) en slaagt er tezelfdertijd in om iets zinvol en waarlijk betekenisvol te schrijven over onze huidige tijd. Met haar nieuwste werkstuk ‘Lente’ biedt Smith een hartverwarmend, optimistisch en hoopvol realisme. Zoals de lente die hoop symboliseert en eigenlijk alles, inbegrepen het leven, mogelijk maakt.

Details Fictie
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
304